Bài La Paloma do đâu lại được phổ biến nhất thế giới ?

Bài La Paloma do đâu lại được phổ biến nhất thế giới ?
Posted by Hoàng Phạm on Tuesday, December 1, 2015

Tuấn Thảo (rfi) - Nổi tiếng là bài hát tiêu biểu nhất cho thể điệu habanera (trong tiếng Pháp havanaise), La Paloma cũng là bản nhạc phổ biến nhất thế giới. Tùy theo nguồn ghi chép, bài có đến bốn, năm ngàn phiên bản khác nhau. Quý phái nhưng không cầu kỳ, sang trọng mà vẫn đơn giản, là yếu tố cơ bản giúp cho giai điệu đi vòng quanh trái đất.

Thể điệu habanera mà nhiều người tưởng rằng nó xuất phát từ các nước La Tinh thật ra lại bắt nguồn từ vũ điệu contredanse của vương quốc Anh vào cuối thế kỷ XVI, đầu thế kỷ XVII. Các bước nhảy cơ bản do vũ sư John Playford định hình trong một quyển sách phát hành vào năm 1651. Điệu contredanse sau đó được phổ biến tại các vương triều Tây Âu, thịnh hành tại Pháp từ năm 1684 trở đi, cho ra đời các vũ khúc biến tấu như carré hoặc quadrille.

Theo nhà nghiên cứu Jean-Michel Guilcher trong quyển sách mang tựa đề La contredanse, chính giới điền chủ người Pháp đã đưa vũ điệu này vào quần đảo Caribê khi họ lập các đồn điền nông trại trên vùng đất thuộc địa. Cuộc nổi dậy của những người nô lệ tại Haiti vào năm 1791, buộc giới điền chủ phải bỏ chạy về các hòn đảo lân cận. Một khi du nhập vào Santiago de Cuba từ đầu thế kỷ XIX (những năm 1820), điệu nhảy này mà tiếng Tây Ban Nha gọi là contredanza cubana, sẽ hoà quyện thêm với văn hóa của người dân bản xứ.

Chính trong cái bối cảnh đó mà tác giả người Tây Ban Nha Sebastián Iradier viếng thăm Santiago de Cuba. Ông sinh trưởng tại Sauciego (1809-1965) chứ không phải là Lanciego như một số nguồn có ghi chép. Gợi hứng từ chuyến đi xa này, ông hoàn chỉnh vào khoảng những năm 1863-1864, hai giai điệu tên là La Paloma và El Arreglito, cả hai bài về sau này đều trở nên cực kỳ quen thuộc. Về cấu trúc, ông Sebastián Iradier vay mượn hai nhịp chậm là paseo và cadena của vũ điệu contredanza. Về từ ngữ ông gọi đó là habanera, vì ông được xem điệu vũ này lần đầu tiên tại thành phố La Habana.

Giai thoại kể rằng, trong hai bài habanera mà ông Sebastián Iradier đã soạn, bản El Arreglito tuy được viết sau nhưng lại nổi tiếng trước. Vào thời đó, ngôi sao Mila Traveli của làng nhạc cổ điển đặt hàng với nhà soạn nhạc người Pháp Georges Bizet để chuẩn bị cho đợt trình diễn của cô tại nhà hát opera Paris. Dưới triều đại Napoléon đệ tam, nhà hát này mang tên là Nhà hát của Hoàng đế (Théâtre Impérial). Thế nhưng, tất cả các khúc nhạc mà tác giả Georges Bizet viết cho cô Mila Traveli, đều bị giọng ca soprano này từ chối. Bí quá không biết phải xoay sở như thế nào, ông Georges Bizet mới sực nhớ lại habanera, khúc đàn dịu dàng của Sebastián Iradier.

Ông Georges Bizet mới chỉnh sửa thêm vài nốt trong giai điệu El Arreglito cho tròn câu chữ. Được biểu diễn thành công lần đầu tiên vào năm 1863 tại nhà hát Théâtre Impérial, nhưng mãi đến hơn 10 năm sau (1875), khúc nhạc chủ đạo này mới ghi chú đúng tên tác giả và nguồn gốc bài hát khi được đưa vào vở kịch opera nổi tiếng Carmen, với tựa đề "L'amour est un Oiseau Rebelle", hiểu theo nghĩa Tình yêu như cánh chim không dễ thuần hóa, chim trời tự nhiên hót vang, chứ không ai mà bắt nó phải hót. Phiên bản nghe trong chương trình RFI tuần này là bản song ca ảo hoà quyện giọng hát của thần tượng Maria Callas với ca sĩ Angela Gheorghiu. 

Về phần bài La Paloma, bản nhạc này là tác phẩm để đời của Sebastián Iradier, cho dù ông mất hai năm sau khi sáng tác giai điệu, tức là ông không được sống lâu để chứng kiến sự thành công vượt bực của nó. Theo nhà nghiên cứu Pierre-Paul Lacas, trong chương mục dành riêng cho habanera trong quyển tự điển bách khoa Encyclopedia Universalis, thì việc tác giả Sebastián Iradier vay mượn gợi hứng từ contredanza để viết thành bài La Paloma quá là hiển nhiên. Một trong những tác giả đầu tiên viết cho thể điệu này là tác giả người Cuba Ignacio Cervantes. Khi đem ra so sánh các tác phẩm của hai tác giả này, thì người ta sẽ thấy cả hai nhịp điệu rất gần giống với nhau. Chỉ có điều một bên gọi là contradanza, còn bên kia thì đặt tên là habanera.

Nhưng yếu tố cốt lõi và quan trọng hơn cả, là ông Sebastián Iradier đã hấp thụ, thấm nhuần rồi diễn giải lại điệu habanera theo góc nhìn của một người thầy chuyên dạy nhạc. Cũng cần biết rằng, ông đã được mời sang Paris để dạy đàn, dạy hát cho nữ hoàng Eugénie de Montijo. Cả hai đều là người Tây Ban Nha, và bà Eugénie trước khi thành hôn với hoàng đế Napoléon đệ tam, là con gái ruột của bá tước Teba de Granada.

Khi đến Paris, ông Sebastián Iradier vào hoàng cung để dạy nhạc, không chỉ riêng gì cho nữ hoàng Eugénie mà còn cho các phu nhân thuộc dòng dõi cao sang. Chính cũng vì thế mà khi sáng tác đoản khúc, ông thường chú ý đến hai điều. Giai điệu phải trau chuốt thanh tao để dễ lọt tai giới qúy tộc, cấu trúc phải đơn giản để dễ tập đàn, dù trên danh nghĩa là thầy nhưng ông phải tránh làm mất thể diện các bậc phu nhân quyền qúy.

Khi soạn bài La Paloma, tác giả chỉ dựa vào một nhịp điệu đơn giản gồm : một nốt móc có dấu chấm dôi, một nốt móc kép, rồi hai nốc móc đơn. Từ cấu trúc này, ông triển khai ra toàn bộ giai điệu lúc trầm lúc bổng, nhẹ nhàng chầm chậm như nhịp cánh bồ câu. Hình tượng bồ câu trắng, tựa như những sứ giả đưa thư hồi âm để nhắn gửi bao tình cảm đối với quê hương của một người viễn xứ.

Nhưng đó phải chăng là cảm xúc của một người ghé thăm La Habana rồi nhớ về nguyên quán Tây Ban Nha, hay là cảm xúc của một nữ hoàng dù sống trong "lầu vàng cung son", giữa chốn kinh thành ánh sáng nhưng vẫn chạnh lòng nhớ về quê cha đất tổ.

Dù gì đi nữa, cái nét cực kỳ đơn giản ấy giúp cho La Paloma thăng hoa, chấp cánh vượt không gian và thời gian. Đây có lẽ là bài hát được dịch sang nhiều thứ tiếng nhất, ít nhất là 40 ngôn ngữ khác nhau, kể cả tiếng Nhật, tiếng bahasa của Indonesia, tiếng tagalog của Philippines, tiếng hindi của Ấn Độ. Bài hát có ít nhất là hai lời khác nhau trong tiếng Anh (No More của Elvis Presley và The Dove của Dean Martin). Còn trong tiếng Việt cũng vậy, bài La Paloma từng được tác giả Từ Vũ chuyển thành Cánh buồm xa xưa. Lời thứ nhì của tác giả Khắc Dũng với ca từ khác hẳn là bài Thuyền Mơ Bến Đợi, khi được phối thành tango, lúc thì rumba.

Cấu trúc đơn giản của bài La Paloma (nốt móc có dấu chấm dôi, một nốt móc kép, hai nốc móc đơn) đặt ra khuôn thước cho thể điệu habanera, Sebastián Iradier ra đi quá sớm để không nhìn thấy ông mở đường cho hàng loạt tác giả trứ danh như Saint-Saëns (1887), Ravel (1907) hay là Debussy (1912) sáng tác theo thể điệu này. Làn điệu ‘’bồ câu trắng’’ đi vào văn hóa phổ thông đại chúng : hợp ca hoành tráng tại Đức, lễ hội thôn làng tại Thụy Sĩ, nhạc nền để rước dâu ngày cưới ở Zanzibar …

Mỗi nước một kiểu, mỗi người một cách : La Paloma đẩy lùi về quá khứ bài hát Yesterday của nhóm Tứ Quái The Beatles. 150 năm sau ngày ra đời, bản nhạc với gần năm ngàn phiên bản khác nhau tưởng chừng rất xưa mà lại không cũ, tuy đơn giản mà vẫn sang, như thể bồ câu không biết mỏi cánh, gió bay rủ bỏ lớp bụi thời gian.

-->Đọc tiếp...

Út Hiền – Bạch Tuyết

Bìa đĩa hát Ngày Sau Sẽ Ra Sao của nghệ sĩ Út Hiền

Hồi xa lắm rồi, một cậu giáo làng ở tỉnh Bạc Liêu cảm thấy nghề giáo trầm lặng quá, thiếu chất rung cảm mà tâm hồn cậu thì tha thiết với đờn ca xương hát, nên cậu cương quyết ra đi, lên Sài Gòn để theo cải lương. Cậu giáo đó về sau là kép Út Hiền.

Đệ tử của Út Trà Ôn

Đến đất Sài Gòn đầu thập niên 1960, năm ấy là năm mà danh tiếng đệ nhứt danh ca Út Trà Ôn vang dội khắp nơi, cậu bị cuốn hút bởi Út Trà Ôn nên đến xin làm đệ tử. Thấy cậu có vẻ hiền, Cậu Mười bèn đặt cho cậu cái biệt danh rất “Nam kỳ” là Út Hiền. Thế là từ đó cậu mang “dòng họ” Út.

Thời gian sau Út Hiền là kép chánh đoàn Hương Mùa Thu đóng cặp với đào Ngọc Hương. Có những màn tình tự, vai kề vai, má kề má, đã làm cho ông xã của nàng là soạn giả Thu An điên tiết lên, và nhứt định phải cho Út Hiền rời khỏi đoàn.

Rồi thì Út Hiền đi làm kép chánh của nhiều đoàn hát khác như ai nấy đều biết. Nhưng trên sân khấu Dạ Lý Hương, anh đành thúc thủ đứng hạng nhì sau kép Hùng Cường. Chuyện rõ ràng là thế, Út Hiền không bao iờ chối cả, cũng như mọi người đều xác nhận như vậy.

Rồi có một lần nọ tại Bạc Liêu, kép Hùng Cường bận về Sài Gòn đi công tác (bởi Hùng Cường là kép lính có lệnh gọi là phải về). Không lẽ vì thiếu một người đoàn hát phải nghỉ? Cũng có thể thay Hùng Cường tạm hát được mà. Thế là Út Hiền “phụng mạng” đứng ra thay thế Hùng Cường để đoàn hát khỏi nghỉ và đào kép khỏi mất đêm lương.

Tưởng vậy là ơn nghĩa, tròn trịa rồi, không dè việc thay thế ấy không làm hài lòng người đóng cặp với mình, tức đào Bạch Tuyết. Do vậy, đang hát nửa chừng, Bạch Tuyết la ó om sòm, cự nự rùm beng trước mặt đông người.

Bị chạm tự ái quá mạnh, Út Hiền không thể dằn được, nhứt là về đến xứ sở quê hương Bạc Liêu của mình. Trước mặt bạn bè mà bị Bạch Tuyết “hạ” cho một đòn chí tử, Út Hiền phản công tới tấp và không quên dùng những lời nặng nề thóa mạ trả đũa đối phương. Thế là đôi bên “sáp chiến”, một trận giặc mồm được diễn ra quyết liệt.

Út Hiền la ó:

“Cô thần tượng với ai chớ với thằng nầy... xê rô (o) biết không?”

Vừa tới đó thì có người can ra, trận chiến tàn lần không thì chưa biết hồi sau kết cuộc thế nào.

Chuyện Bạch Tuyết

Bìa đãi hát Lá Sầu Riêng. Nghệ sĩ: Thành Được, Thanh Sang, Út Hiền, Kim Cương, Ngọc Giàu, Bạch Tuyết. File photo.

Và tiếp sau đây là câu chuyện Bạch Tuyết mặc sexy trên sân khấu.

Giai thoại về Bạch Tuyết mặc sexy trên sân khấu Có một dạo trong làng cải lương và khán giả hâm mộ bộ môn nghệ

thuật này, đã bàn tán sôi nổi vấn đề ăn mặc của cải lương chi bảo Bạch Tuyết, sau khi đi xem vở tuồng “Tuyệt Tình Ca” của soạn giả Hoa Phượng Ngọc Điệp trên sân khấu Dạ Lý Hương.

Thật vậy, vở tuồng nói trên Bạch Tuyết với vai Lê Thị Trường An, một cô gái “bao” của mấy ông già háo sắc, nàng mặc quần bó sát, diễn ở Lục Tỉnh làm khán giả nhao nhao lên. Cũng như trong vở hát “Gái Nhảy” Bạch Tuyết thủ vai Sương cũng ăn mặc “hấp dẫn” tương tự, do đó người ta cho rằng trong hầu hết các cô đào cải lương, Bạch Tuyết là nữ nghệ sĩ tiên phuông trong lối ăn mặc táo bạo.

Vấn đề cũng đã lên mặt báo khiến cho dư luận nổi lên với 2 khuynh hướng: Kẻ cho rằng lối diễn xuất nàng sexy xa hơn hiện trạng cải lương, không ngờ Bạch Tuyết lại tiến đến mức “quốc tế” đó! Nhưng ngược lại thì số người khác cho rằng nàng dạn dĩ chỉ vì nghệ thuật, bởi bản chất của Bạch Tuyết là tân tiến, cô không từ chối sự chỉ bảo của đạo diễn, phải khen cô ở điểm đó. Có người nói cải lương, bản thân của nó đã có tính cách sửa đổi không ngừng, việc ăn mặc của Bạch Tuyết trong các vai trò cần thiết là một sự dọ dẫm của cải lương, nhằm để cải hướng nghệ thuật sân khấu. Dù thành dù bại, nhưng lối ăn mặc bạo của Bạch Tuyết cũng là một cách thúc đẩy nền ca kịch cải lương tiến bộ theo nhu cầu cuộc sống.

Về phản ứng của khán giả, theo nhận xét của ký giả kịch trường Kỳ Quân thì ông nói rằng, lúc Bạch Tuyết mặc áo quần “đợt sống mới” bước ra sân khấu, tôi để ý dưới khán giả thấy mấy bà già hỏng chịu, còn mấy cô trẻ thì lặng im chẳng rõ có tán thành hay không. Riêng mấy cậu trai thì ưa lắm...

Hỏi ý kiến vấn đề này, nữ ký giả kịch trường Cẩm Thi nói rằng: Nếu Bạch Tuyết dám bôi đen mặt để đóng vai cô gái lai Tây đen gạch mặt trong vở “Trường Kịch 20 Năm” thì dĩ nhiên Bạch Tuyết không từ chối việc ăn mặc “bạo phổi” trong các đoạn cần yếu cho nhu cầu diễn xuất. Tôi nghĩ lối ăn mặc của vai trò không can hệ với tư cách cá nhân nghệ sĩ. Tuy nhiên khi diễn ở các tỉnh lẻ xa xôi, Bạch Tuyết nên có ý thức cẩn thận hơn lúc diễn ở Sài Gòn, bởi vì một nơi đồng bào chưa quen mắt, còn một nơi khán giả đã từng thấy nhiều cô ăn mặc còn dữ dội hơn.

Tóm lại vấn đề chẳng đi đến đâu hết, bởi lập luận của 2 khuynh hướng: Kẻ phản đối, người hoan nghinh, nhưng sở dĩ thiên hạ bàn tán là không phải chỉ riêng cá nhân của Bạch Tuyết, mà nó liên quan đến bộ môn văn hóa nghệ thuật nước nhà. Chứ nếu như Bạch Tuyết là một cô gái bình thường như hằng bao người nữ khác, thì chắc chẳng ai bàn tán làm chi, có chăng là chỉ nói một cách chung chung thôi.

Ngành Mai, thông tín viên RFA

-->Đọc tiếp...

Ngày trở lại của Shakira và Mika

Tuấn Thảo

 

Shakira và Rihanna: Bài song ca là trích đoạn đầu của album thứ 8 (DR)

Năm 2014 đánh dấu ngày xuất hiện trở lại của Shakira sau ba năm vắng bóng. Mika thì vừa trình làng bộ tuyển tập đầu tiên gồm các ca khúc chọn lọc trích từ ba album của anh. Sau Thế hệ Goldman, giới nghệ sĩ trẻ tuổi ở Pháp đang lên kế hoạch ghi âm tập nhạc để vinh danh ca sĩ Renaud.
Ban nhạc Pháp Daft Punk vừa từ Los Angeles về đến Paris với 5 giải Grammy trên tay, trở lại phòng thu để hoà âm lại album ăn khách của họ. Bài hát Get Lucky của nhóm này là một trong những ca khúc ăn khách nhất và cũng là bài được phát sóng nhiều lần nhất, tính theo bản quyền, trong năm 2013. Trong khi đó thì hôm qua nhân lế khai mạc Thế vận hội mùa đông Sotchi, bài hát Get Lucky của ban nhạc Pháp Daft Punk đã được trình bày lại bởi The Red Army Choir tức là ban Hợp ca Hồng quân (Liên Xô cũ).

Nhưng thông tin nổi bật nhất trong tuần vẫn liên quan đến ca sĩ người Anh Adele. Kế hoạch ghi âm album thứ ba và cũng là tập nhạc được chờ đợi nhiều nhất, ngày càng rõ nét. Sau nhạc sĩ William Orbit, đến phiên nam danh ca Phil Collins tung lên mạng thông tin cho biết là anh đang làm việc với Adele, theo lời mời của cô. Giọng ca Phil Collins từng ăn khách vào những năm 1980, 1990 thời anh hát solo hay hát chung với nhóm Genesis, sau này giải nghệ về mở lớp dạy thanh nhạc. Theo dự kiến, anh sẽ viết cho Adele một số ca khúc, mà anh hy vọng là ít nhất sẽ có hai bài được phát hành trên album mới của diva người Anh.

Do năm 2014 được dự báo là năm của Adele, cho nên hầu hết các diva nhạc pop để tránh ‘‘đụng hàng’’, đều dự trù cho ra mắt album mới, sớm hơn họăc là muộn hơn. Đó là trường hợp của Shakira, ca sĩ người Colombia. Vào trung tuần tháng Ba năm 2014, cô sẽ trình làng album thứ tám của mình. Album này đánh dấu ngày Shakira trở lại trong làng nhạc sau ba năm vắng bóng, thời gian cô lập gia đình với Gérard Piqué, cầu thủ của đội bóng FC Barcelona và sinh đứa con đầu lòng. Đó là giai đọan cô ghi âm ca khúc tiếng Pháp Je l’aime à mourir (của tác giả Francis Cabrel) để nói về mối tình này.

Ca khúc đầu tiên trích từ album mới của Shakira là nhạc phẩm Can't Remember to Forget You. Việc triệu mời một nghệ sĩ tên tuổi góp giọng ca để hỗ trợ cho việc bán đĩa, hay để đánh bóng thương hiệu không có gì mới, như trường hợp gần đây của Miley Cyrus với Madonna. Về phần Shakira, sau khi song ca với Beyonce, lần này cô hát chung với Rihanna. Ngay trong tuần, cuộn video clip minh họa cho ca khúc Can't Remember to Forget You vừa được tung lên mạng.

Đạo diễn người Mỹ gốc Hàn Quốc Joseph Kahn là người thực hiện video ca nhạc này. Năm nay 32 tuổi, anh xuất thân từ ngành làm phim quảng cáo, rồi chuyển sang video clip. Joseph Kahn từng đọat giải Grammy nhờ quay video cho bài hát Without Me của Eminem (2002) và giải MTV Video Music Awards nhờ minh họa ca khúc Toxic của Britney Spears (2004). Đọan video do anh thực hiện với hai diva nhạc pop cực kỳ gợi tình nóng bỏng giúp cho bản song ca (featuring) của Shakira và Rihanna trở thành ca khúc được cư dân mạng bình luận nhiều nhất trong tháng.

Trong tuần này, nam ca sĩ Mika cho ra mắt bộ tuyển tập đầu tiên gồm các ca khúc chọn lọc trích từ ba album trước đây của anh. Năm nay 30 tuổi, Mika nổi danh trong làng nhạc quốc tế từ gần một thập niên nay chủ yếu nhờ chất giọng thánh thót cao vút, có thể hát nhạc của nhóm Bee Gees mà không cần chỉnh sửa trong phòng ghi âm. Mika sinh trưởng tại Beyrouth trong một gia đình có hai dòng máu, bố là người Anh, mẹ người Liban.

Thuở nhỏ, anh mắc tật khó đọc bẩm sinh (dyslexia), khi đưa đi khám bác sĩ chuyên về các chứng rối lọan âm ngữ, thì lúc đó gia đình anh mới phát hiện cái chất giọng thiên phú của Mika, khỏe khoắn âm vực cao vút làn hơi, quãng giọng của anh trải khắp nhiều cung bậc, chạy dài đến bốn khoảng âm.

Mika bắt đầu sáng tác từ thời còn nhỏ và ghi âm album đầu tay vào năm 2006, năm anh 23 tuổi. Album đầu tiên này giúp cho Mika đọat 3 giải World Music Awards và một giải Brit Award dành cho tài năng đầy hứa hẹn. Từ đó đến nay, Mika đã cho ra mắt ba album, tuy không ăn khách bằng tập nhạc đầu nhưng cho thấy là Mika sáng tác thử nghiệm theo nhiều thể lọai khác khi thì pop điện tử lúc thì rock giao hưởng.

Hiện giờ, Mika làm giám khảo cho chương trình thi hát truyền hình The Voice, phiên bản tiếng Pháp. Trong số 4 thành viên ban giám khảo anh là người có trình độ cao nhất cả về kỹ thụât thanh nhạc lẫn kiến thức nhạc lý. Bản nhạc quen thuộc và ăn khách nhất của Mika là nhạc phẩm Relax, Take It Easy. Bài hát này giúp cho Mika phá kỷ lục số bán vào năm 2007 với hơn 19 triệu bản trên toàn thế giới.

Trên thị trường nhạc Pháp, các nghệ sĩ tiếp tục khai thác các bản cover. Trên 10 album ăn khách nhất có đến 4 thuộc vào thể lọai này. Forever Gentlemen tiếp tục làm sống lại những ca khúc của Frank Sinatra và nhóm Rat Pack, vì sau The Good Life, họ trình làng bài hát Fly Me to the Moon. Hélène Ségara thành công trở lại nhừo album song ca ảo với Joe Dassin, Vincent Niclo gặt hái đĩa vàng nhờ hát lại nhạc của Luis Mariano. Giới nghệ sĩ trẻ tuổi sau khi thành công với hai tập nhạc Thế hệ Goldman I & II, nay trở lại phòng thu để ghi âm các ca khúc của nam ca sĩ kiêm tác giả Renaud.

Theo dự kiến, album này sẽ tập hợp các giọng ca trẻ nổi tiếng hiện nay. Ca sĩ Renaud đã nhận lời với một điều kiện : anh là người chọn các bài hát cũng như danh sách các nghệ sĩ ghi âm album này. Trong số các nghệ sĩ được mời, có Cœur de Pirate, Élodie Frégé, Nolwenn Leroy, Raphaël, Bénabar, Gaëtan Roussel, Renan Luce cũng như Thomas Dutronc, con trai của cặp vợ chồng nghệ sĩ Françoise Hardy và Jacques Dutronc.

Tuy chưa có tựa đề chính thức, nhưng album này được dự trù phát hành vào mùa hè năm nay. Lần cuối, Renaud ghi âm một album nguyên tác là cách đây hơn tám năm (tập nhạc Rouge Sang - 2005). Sau hơn hai thập niên thành công, sự nghiệp của Renaud bắt đầu xuống dốc, vầng hào quang của anh bị lu mờ do sức khỏe sa sút và nhiều rắc rối trong gia đình.

Nhiều tin đồn cho rằng anh đang lâm bệnh nặng. Mãi đến tháng Năm năm 2012, Renaud buộc phải chính thức lên tiếng. Qua một bức thư ngỏ, anh giải thích rằng chứng nghiện rượu buộc anh phải xa lánh ánh đèn sân khấu và anh hy vọng là tình cảm quý mến của người hâm mộ sẽ giúp anh sớm bình phục để tìm lại ngẫu hứng sáng tác.

Tập nhạc với các ca khúc của Renaud, tựa như một lời cảm tạ mà anh gửi đến các fan trung thành nhất. Một cách để nhắc nhở là bên cạnh hình ảnh của người nghệ sĩ dấn thân, Renaud còn là một người đàn ông với tâm hồn mong manh, dễ vỡ. Từ những vết rạn nứt thầm kín ấy, ngòi bút sáng tác của Renaud đã viết ra những bài như Morgane de Toi hay là Mistral Gagnant, được xem như là một trong những tình khúc đẹp nhất viết về tuổi thơ bị đánh mất, ước mơ đã chìm khuất.

-->Đọc tiếp...

David Bowie : Sao trời rực sáng không bao giờ ngủ

Tuấn Thảo

Nghe         

David Bowie, hiện thân phong trào glam rock
(davidbowie.com)

Sau mười năm vắng bóng làng nhạc, thần tượng David Bowie xuất hiện trở lại dưới ánh đèn thời sự sân khấu hồi tháng Ba 2013. Chỉ trong tuần lễ phát hành đầu tiên, tập nhạc mới của anh đề tựa The Next Day chiếm hạng nhất thị trường băng đĩa tại 12 quốc gia. Còn trên mạng phát hành trực tuyến iTune, album này đứng đầu bảng xếp hạng của 63 nước trên thế giới.

Nói rằng David Bowie là một trong những ngôi sao sáng của làng nhạc rock có lẽ cũng hơi thừa : Bowie là gương mặt tiêu biểu và độc đáo nhất trong giới nghệ sĩ thành danh vào những năm 1970, người đã khai phóng phong trào glam rock, để rồi trở thành cánh chim đầu đàn của dòng nhạc thử nghiệm, kết hợp nhiều ảnh hưởng để không ngừng thay đổi hướng tìm tòi sáng tác.
Sinh ngày 8 tháng Giêng năm 1947 tại Brixton, phía nam Luân Đôn, David Bowie tên thật là David Robert Jones. Thời niên thiếu, cậu bé có tư chất nhưng lại thiếu siêng năng, nên được cho vào trường dạy nghề thay vì đi học chữ. Tại trường kỹ thuật Bromley Technical High School (sau này đổi tên thành Ravens Wood School), cậu bé chủ yếu học ngành thiết kế, nhưng bên cạnh khoa đồ họa, David còn quan tâm đến lớp dạy nhạc và lớp diễn kịch.
Những nghệ sĩ nhạc rock mà David thời còn trẻ rất ngưỡng mộ là Chuck Berry và Elvis Presley, nhưng sau khi khám phá hai gương mặt tiêu biểu của dòng nhạc free jazz là John Coltrane và Charles Mingus, cậu bé chọn học cách chơi kèn saxophone làm nhạc cụ chính. Lối sáng tác đầy ngẫu hứng của Bowie sau này cũng bắt nguồn từ đấy. David thành lập ban nhạc đầu tiên vào năm 15 tuổi và ghi âm ca khúc đầu tay hai năm sau (vào năm 1964), mang nhiều ảnh hưởng của hai dòng nhạc folk và rhythm & blues, vào thời kỳ mà phong trào British Blues Boom đang bùng phát tại Anh Quốc.
Khi mới vào nghề ca hát, anh chọn David Jones làm nghệ danh, nhưng do sợ bị nhầm lẫn với Davy Jones, ca sĩ chính của nhóm The Monkees, cho nên anh mới đổi tên thành David Bowie, dựa vào một nhân vật có thật trong lịch sử Hoa Kỳ là Rezin (James) Bowie. Sự nghiệp của David Bowie cất cánh vào năm 1969 (năm anh 22 tuổi) với tập nhạc Space Oddity.
Kể từ đầu những năm 1970 trở đi, khi hợp tác với tay đàn ghi ta Mick Ronson (thành viên sáng lập các nhóm Hype, Mott the Hoople, Spiders from Mars) và nhà sản xuất Tony Visconti (người làm nên tên tuổi của các nhóm T. Rex, Sparks, Stranglers), David Bowie thật sự khoác lên vai lớp áo hào quang, ngời sáng tiền tài, rực rỡ danh vọng.
Đầu thập niên 1970, vào lúc mà làng nhạc rock Anh Mỹ đang rung chuyển trước sức bật của nhiều tài năng sáng tạo : Lou Reed với nhóm Velvet Underground, Marc Bolan với ban nhạc T. Rex, Roger Waters của nhóm Pink Floyd, Peter Green của nhóm Fleetwood Mac, Bryan Ferry của nhóm Roxy Music, David Bowie nắm bắt tất cả những ảnh hưởng cực thịnh của một thời, nhưng để rồi không đi bắt chước những người khác, mà lại tạo ra cho mình một chỗ đứng hoàn toàn riêng biệt.
Phong trào glam rock (nhạc rock hào nhoáng) mà David Bowie cùng khai phóng với Marc Bolan, lộng lẫy bề ngoài nhưng không phải vì thế mà nông cạn hời hợt bên trong. Khai thác tư chất thiên phú, David Bowie thổi vào trong cách sáng tác ca từ một luồng gió tự do, khi thì bóng bẩy, lúc thì trực tiếp, anh đề cập đến tình dục, cám dỗ, bản ngã, cô đơn, ám ảnh. Trên sân khấu hay trước công chúng, David Bowie hóa thân thành Ziggy Stardust, đầu tóc nhuộm đỏ, trang phục lòe loẹt, kết hợp điệu bộ của kịch câm với những tuyên bố đả phá, khiêu khích tầng lớp bảo thủ nhất xã hội Anh thời bấy giờ.
Đầu những năm 1970, John Lennon tuyên bố qua một bài hát là Giấc mơ đã tan (The Dream is Over), ý muốn nói là thời kỳ vàng son đã suy tàn, David Bowie phản pháo với Life on Mars. Nhân vật Ziggy Stardust tựa như người từ một hành tinh xa lạ đổ bộ xuống địa cầu, sống trong một thế giới viễn tưởng mông lung bụi sao mờ, một nhân vật hư cấu nhưng lại có bản chất thực, dám trực diện thực tế chứ không sống trong ảo ảnh.
Vào mùa hè năm 1973, David Bowie chính thức báo tử nhân vật Ziggy Stardust và bắt đầu chuyển hướng với tập nhạc Diamond Dogs. Sự thay đổi liên tục trong phong cách cũng như trong lối sáng tác, giup cho David Bowie giữ được khoảng cách tiên phong, đi trước vài bước các nghệ sĩ cùng thời.
Vào lúc mà ban nhạc Queen bắt đầu khai thác rock giao hưởng, Pink Floyd nghiên cứu lối hòa âm đa tầng với rock phiêu diêu, David Bowie hợp tác với Brian Eno (người sáng lập sau này nhóm Genesis và lăng xê hai ban nhạc Talking Heads và Ultravox) chuyển sang thử nghiệm âm thanh máy móc của trường phái Berlin, trước khi nhóm Kraftwerk khai sinh dòng nhạc điện tử cold wave. Khi mà giọng ca của Rod Stewart trở nên ăn khách nhờ sáp nhập dòng chính (mainstream), David Bowie lại chuộng lối sáng tác underground, trước khi những luồng nước ngầm ấy trở nên phổ thông và đại chúng.
Đỉnh cao sự nghiệp của David Bowie là tập nhạc Let’s Dance hợp tác với Nile Rodgers của ban nhạc Chic, dung hòa blues rock với funky soul, để cho ra đời hàng loạt ca khúc ăn khách vào năm 1983. Với hơn 10 triệu album được bán chạy, tập nhạc này là tập nhạc ăn khách nhất của David Bowie, chỉ thua có Thriller của Michael Jackson, phát hành trong cùng một năm.
Trên đà thành công của album này, mọi người đều tưởng rằng David Bowie từ nay sẽ sáp nhập dòng chính, nhưng không, ngôi sao nhạc rock người Anh lại tiếp tục chuyển hướng sang rock luân chuyển, với cách chơi đàn cứng cựa gân cốt, chuộng những âm thanh thu trực tiếp thay vì chắt lọc trau chuốt nhờ công nghệ ghi âm. Cho dù không ăn khách như trước, nhưng Bowie vẫn trung thành với lối sáng tác của minh, trong đó sự tìm tòi thử nghiệm được xem là tiêu chí hàng đầu, chứ anh không soạn nhạc theo thị hiếu của người nghe.
Tính đến nay, sau hơn bốn thập niên sự nghiệp, David Bowie đã bán được gần 140 triệu album trên toàn thế giới, ghi âm 25 tập nhạc solo cộng thêm khoảng 10 album hợp tác. Tuy chỉ giành được có hai giải Grammy và hai giải BRIT awards, nhưng anh được tạp chí Rolling Stone magazine xếp vào hàng 39 trong số 100 nghệ sĩ rock xuất sắc nhất mọi thời đại. Tầm ảnh hưởng của Bowie khá lớn đối với nhiều nghệ sĩ đi sau, thậm chí cùng thời, và không chỉ trong làng nhạc Anh Mỹ mà kể cả làng nhạc Pháp. Gainsbourg chọn tên Bowie để làm tựa cho bài hát, Michel Berger viết ca khúc Ziggy để nói về tình yêu đồng tính cũng vì nhân vật Ziggy Stardust.
Vào năm 66 tuổi, David Bowie có nét mặt già hẳn đi, chất giọng khàn đục hơn trước, nhưng trên album mới đề tựa The Next Day, ngòi bút sáng tác của anh vẫn dồi dào ý tứ, trẻ trung phong cách. Vào lúc mà Peter Gabriel và Phil Colins của nhóm Genesis đều đã giải nghệ, Rod Steward chuyển sang hát nhạc xưa, Pink Floyd mở vòng lưu diễn theo kiểu bổn cũ soạn lại, Mick Jagger và các thành viên nhóm The Rolling Stones đánh bóng thương hiệu, ra mắt album mới hồi đầu năm 2013, nhưng thật ra thì nhóm này chẳng có gì mới kể từ năm 1986, thì trường hợp của David Bowie lại càng đáng ghi nhận ở nỗ lực thử nghiệm tìm tòi, tránh lặp đi lặp lại.
Giữa nhân vật Ziggy Stardust và tập nhạc The Next Day là một khoảng cách thời gian dài đến 40 năm : nhưng David Bowie vẫn giữ nguyên ma lực quyến rũ nhờ hội tụ vầng tròn hào quang với góc nhọn bí ẩn. Thời gian năm tháng có thể làm lu mờ muôn ngàn bụi sao rơi, nhưng (như gợi ý của bài The Stars Are Out Tonight), muôn sao trên trời không bao giờ ngủ. Bản chất của một vì sao là nung cháy rực sáng suốt đời, chứ lẽ nào mà sao trời lại chịu yên giấc tối.

-->Đọc tiếp...

Tâm tình với Nghệ sĩ Ngọc Giàu

Tường An, thông tín viên RFA, Paris

 

Ngọc Giàu và Hương Thanh trong Hạng Võ
biệt Ngu Cơ RFA photo

Trong dịp đến Pháp để trình diễn tuồng “Dạ Cổ” tại Bảo tàng viện Guimée, quận 16 Paris, thông tín viên Tường An có dịp trò chuyện cùng nghệ sĩ Ngọc Giàu.
Bản Dạ cổ Hoài Lang của tác giả Cao văn Lầu sau 90 năm vẫn còn mượt mà ai oán qua giọng ca của nghệ sĩ Ngọc Giàu. Gần 60 năm gắn bó với sân khấu cải lương, Ngọc Giàu đã đóng hơn 100 tuồng cải lương, là một nghệ sĩ đa dạng, Ngọc Giàu diễn đủ vai từ đào thương, đào lẳng cho tới giả trai, vai hề và đều rất thành công. Năm 16 tuổi bà đã đoạt “huy chương vàng triển vọng” giải Thanh Tâm. Năm 1963, bà đoạt giải “Huy chương vàng xuất sắc” giải Thanh Tâm. Năm 1979, được trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu Tú. Năm 1995, bà được trao Giải thưởng Mai Vàng lần thứ Nhất. Năm 2003 bà đoạt giải thưởng Diễn viên được yêu thích nhất trong Gala cười 2003. Năm 2012, bà được phong tặng danh hiệu Nghệ Sĩ Nhân Dân.
Tường An: Xin chị Ngọc Giàu có thể cho biết cô bắt đầu vào cải lương lúc nào ?
Ngọc Giàu: Ngọc Giàu xin kính chào tất cả quý bà con cô bác, Ngọc Giàu rất là hân hạnh được đi qua bên đây hát cải lương. Xin cám ơn Đài. Ngọc Giàu đi hát cải lương với ông anh thứ ba từ lúc mới 9 tuổi thôi, đi một thời gian hết sức là lâu, bao nhiêu gian khổ, bao nhiêu cay đắng, bao nhiêu truân chuyên thì mới có được cái tên Ngọc Giàu như ngày hôm nay.
Tường An: Bắt đầu năm 9 tuổi, năm nay chị đã 67 tuổi, hơn 60 năm gắn liền với sân khấu, đó có phải là cái nghiệp của người nghệ sĩ, cái gì đã làm cho chị vẫn còn theo đuổi cải lương cho tới ngày hôm nay ? một bộ hình nghệ thuật mà hầu như giới thưởng thức đã ở tuổi quá trung niên ?
Ngọc Giàu: Cái này cái nghiệp là nghiệp dĩ, hẳn nhiên là cái nghiệp rồi. Nhưng mà nếu mình không có giọng ca hay, không có ơn trên cho mình giọng ca thiên phú, giọng ca hay thì mình cũng không theo cái nghiệp này được. Cho nên theo cái nghiệp này là mình phải có tất cả mọi thứ.  Kể như mình bước ra sân khấu, mình phải hát hay, mình phải ca hay và mình phải được bà con cô bác thương mình thì mình mới theo được chứ còn không thì mình cũng không theo được cái nghiệp này. Cải lương này là truyền thông cổ truyền của dân tộc, thành ra được hát cải lương, được theo cải lương, cải lương đã nuôi sống mình với tất cả gia đình cha mẹ mình, mà đây là cái cao quý nhất của cuộc đời người nghệ sĩ ở đất nước Việt Nam .
Tường An: Trong cuộc đời chìm nổi của đời nghệ sĩ  lúc nào là đỉnh điểm vinh quang nhất ?

Ngọc Giàu: Vinh quang là lúc năm 14 tuổi, lúc đó mình đã làm đào chánh rồi, qua tới 15 tuổi thì được tất cả các báo chí khen tặng Ngọc Giàu có một làn hơi “lụa trải, nhung căng” rồi sau đó bắt đầu qua năm 16 tuổi cái hạnh phúc nhất là Ngọc Giàu được cái giải Thanh Tâm, là lúc đó trẻ tuổi nhất, hồi đó là năm 1960.
Tường An: Cái gì đã tạo nên sự thành công của chị ? Và những trở ngại trên con đường nghệ thuật của chị, nếu có là gì ?

Nghệ sĩ Ngọc Giàu trả lời phỏng vấn RFA.
RFA photo

Ngọc Giàu: Trở ngại lắm, hồi xưa là phải thanh sắc vẹn toàn, có thanh mà phải có sắc nữa. Nếu ra mà ngoài sân khấu mà mình không được cái hào quang, Tổ cho mình cái duyên dáng rồi mình hát được cái vai để cho bà con thương mình, thì cái đó hết sức là khó. Nhưng Ngọc Giàu được cái đó, được cái giọng hát ơn trên trời cho thiên phú rồi được cái hào quang sân khấu tổ nghiệp cho và bà con thương, cái đó làm Ngọc Giàu mới đứng vững. Chứ hồi xưa là phải thanh và sắc mà Ngọc Giàu thì không có đẹp như những chị em khác nhưng mà được những cái hào quang của Mẹ cho.
Tường An: Chị cũng đã đi nước ngoải diễn xuất nhiều lần, nhất là ở Pháp. Sự thưởng thức của người Việt Nam trong nước và hải ngoại có khác nhau không chị?
Ngọc Giàu: Khán giả trong nước thì đối với mình là đã ok từ hồi xưa đến giờ rồi thì bây giờ hải ngoại đó, nhờ bà con thương mình, lâu lâu mới gặp mình được một lần, thành ra là đi ra ngoài sân khấu là bà con thương dữ lắm mà cất tiếng ca lên là bà con vỗ tay, thương dữ lắm.
Tường An: Chị định tiếp tục với sân khấu cải lương đến bao giờ ?
Ngọc Giàu: Đến bao giờ mình không còn diễn trên sân khấu nữa thì đành thôi phải chịu. Ngọc Giàu chỉ mong rằng khi nào Ngọc Giàu được đi qua bên Paris thì Ngọc Giàu được lòng thương yêu của khán giả. Khi nào mà khán giả nghe Ngọc Giàu hát ở đâu thì khán giả tới đó mua vé ủng hộ Ngọc Giàu thì Ngọc Giàu hết sức cám ơn chỉ mong gặp lại quý vị.
Hai đêm diễn ở Bảo tàng viên Guimée vừa qua rất thành công, rạp trên 300 người đều bán hết vé, đa số là người Pháp, ngoài ra, nghệ sĩ Ngọc Giàu còn trình diễn tại rạp Victor Hugo ở Bagneux và Trung tâm văn Hoá Pháp Việt thuộc quận 13 Paris cho khán giả Việt Nam. Xin mời quý thính giả thưởng thức một đoạn trong bài Hạng Võ biệt Ngu Cơ được trình diễn trong các xuất hát vừa qua.

-->Đọc tiếp...

Nghệ sĩ Ngọc Giàu : « Nghề nào cũng phải học tập suốt đời »

Lê Phước

Nghe  

Nghệ sĩ Ngọc Giàu và Lê Phước-Lê Phước/RFI

Hai tuần qua, nghệ sĩ Ngọc Giàu đã « đem chuông đi đánh xứ người » tại khu vực thủ đô Paris. Và cuối tuần rồi, cô đã có buổi giao lưu với công chúng ở Trung tâm văn hóa Việt Nam tại Pháp - quận 13 Paris. Cùng đi với nghệ sĩ Ngọc Giàu có nghệ sĩ Hương Thanh-ái nữ của cố danh ca Hữu Phước, và danh cầm cổ nhạc Thái An đến từ Việt Nam.

Buổi giao lưu đã thành công ngoài mong đợi, thu hút khá nhiều người Pháp muốn tìm hiểu về nghệ thuật cải lương. Nhân dịp này, nghệ sĩ Ngọc Giàu thố lộ chút tâm tư cùng với quý thính giả RFI Việt Ngữ.
Lê Phước : Xin chân thành cảm ơn cô đã tham gia chương trình. Trước tiên, xin cô có đôi lời cùng quý thính giả của RFI Việt Ngữ.
Nghệ sĩ Ngọc Giàu : Ngọc Giàu xin kính chào hết tất cả bà con cô bác thân thương của Ngọc Giàu. Xin kính chúc bà con sức khỏe và vạn sự như ý.
Lê Phước : Thưa cô, được biết cô bắt đầu lưu diễn ở Pháp vào năm 1984 với đoàn cải lương 2.84. Không biết từ đó đến nay cô đã lưu diễn ở Pháp được bao nhiêu lần ?
Nghệ sĩ Ngọc Giàu : Thật sự là Ngọc Giàu đã qua biểu diễn ở Pháp hồi năm 1969, rồi sau đó là năm 1984. Cách đây chừng bốn hay năm năm gì đó, Ngọc Giàu cũng đã diễn ở bên này. Nói thật, đi nhiều nước biểu diễn, nhưng Ngọc Giàu thích nhất là Pháp, vì ở đó Ngọc Giàu thấy rất ấm cúng, rất thân thương. Thành ra, lâu lâu mà không đi là Ngọc Giàu lại thấy nhớ Pháp và muốn qua Pháp diễn.
Lê Phước : Cô còn nhớ năm cô sang Pháp diễn vỡ Đời Cô Lựu là năm nào không ?
Nghệ sĩ Ngọc Giàu : Đó là năm 1984.
Lê Phước : Thưa cô, còn lần này cô biểu diễn những tiết mục gì ?
Nghệ sĩ Ngọc Giàu : Ngọc Giàu ca Dạ Cổ Hoài Lang của Bác Sáu Lầu. Sau đó đến lượt Hương Thanh. Kế tiếp, Ngọc Giàu và Hương Thanh ca bài vọng cổ Mẹ Vẫn Đợi Con Về. Cả hai hát trích đoạn cải lương Hạng Võ Biệt Ngu Cơ.
Lê Phước : Lần này cô thấy tình cảm của khán giả Paris đối với cải lương như thế nào ?
Nghệ sĩ Ngọc Giàu : Mình hát cho Tây xem không cũng không được, mà phải có người Việt Nam mình thì mới thấy tình cảm trọn vẹn trong lòng. Nhưng hai đêm diễn tại Viện bảo tàng Guimet thì rất xuất sắc, mọi người vô cùng thích thú.
Lê Phước : Cô là một trường hợp hi hữu của sân khấu cải lương với sự thành công trong nhiều loại vai khác nhau. Bí quyết nào đã dẫn đến sự thành công đó ?
Nghệ sĩ Ngọc Giàu : Đứng trên sân khấu là phải có cái hào quang sân khấu, có cái duyên sân khấu, và phải được bà con thương. Từ ca khóc bên cải lương mà chuyển qua hài cũng khó. Thật sự mà nói, tôi thấy rằng phải có một cái tên tuổi của mình để người ta chấp nhận. Chẳng hạn như khi Ngọc Giàu bước ra sân khấu nói một câu gì đó, dù không có duyên nhưng người ta thương được cái tên, thì người ta thấy Ngọc Giàu dễ thương quá, làm cái gì thấy cũng được.
Ngọc Giàu bắt đầu chuyển qua hài vào năm 1984. Năm đó, sang Pháp hát Đời Cô Lựu, vì không có ai đóng vai Cô người ở nên tôi nhận đóng. Đây là một nhân vật bưng nước chạy ra chạy vô nhưng không nói gì cả. Nhưng Ngọc Giàu đã đề nghị được nói cái gì đó, rồi làm dáng cái tay một chút, vì nhân vật kiểu này phải « tửng tửng » thì mới có duyên. Mấy anh chị em với lại đạo diễn mới để Ngọc Giàu làm thử. Đây là vai được bà con rất thích.
Lê Phước : Cô nhận định thế nào về thế hệ nghệ sĩ trẻ ngày nay ?
Nghệ sĩ Ngọc Giàu : Nghệ sĩ trẻ bây giờ ca hát rất tuyệt vời. Thế nhưng lúc này lại thiếu kịch bản hay và sân khấu. Không có kịch bản nên các em phải dựng lại tuồng cũ, mà dựng lại tuồng cũ thì người xem lại nhắc đến nghệ sĩ xưa. Rồi sân khấu cũng thiếu. Tôi rất buồn, vì mỗi khi muốn diễn cải lương cũng không biết diễn ở đâu.
Lê Phước : Cô có lời khuyên nào dành cho thế hệ nghệ sĩ trẻ ?
Nghệ sĩ Ngọc Giàu : Một cây làm chẳng nên non. Các em phải ráng chờ. Thứ nhất là phải có sân khấu, thứ nhì là phải có kịch bản tốt. Các em phải cố gắng, phải học tập, không được chủ quan. Nghề nào cũng vậy, phải học cả cuộc đời. Học cái hay của người khác mà không phải mất tiền tội gì không học. Tới bây giờ, khi nhận vai tuồng, dù chỉ hát một câu vọng cổ thôi, tôi cũng phải học, phải tập ca. Và một điều quan trọng là ca làm sao để khán giả biết mình đang muốn nói cái gì.
Lê Phước : Cách đây vài tháng, RFI Việt Ngữ có làm một tạp chí về cô, trong đó có nhận xét: “Đối với Ngọc Giàu, cuộc đời sân khấu và sân khấu cuộc đời là một”. Vậy không biết kinh nghiệm cuộc sống có tầm quan trọng thế nào đối với các vai diễn của cô ?
Nghệ sĩ Ngọc Giàu : Nếu viết như vậy thì quả thật là tôi rất hân hạnh và rất xúc động. Tôi đã gần 60 năm trong nghề. Nghề này phải trau dồi, trau chuốt. Từ xưa, tôi đã lặn lội trong các đoàn hát, ở miền Trung sáu tháng, khi trời mưa thì trở về miền Nam. Đó là cái mình lăn lóc với nghề. Bây giờ thì cũng khó cho mấy em vì mỗi thời mỗi khác. Bây giờ các em các em hát chỗ này xong phải tranh thủ hát chỗ khác kiếm tiền. Hồi trước thì không phải vậy.
Lê Phước : Thưa cô, người viết bài ca ghi dấu ấn nhiều nhất trong sự nghiệp của cô là soạn giả Viễn Châu ?
Nghệ sĩ Ngọc Giàu : Vậy thôi. Ngọc Giàu nói riêng và tất cả nghệ sĩ cải lương nói chung thành danh là nhờ Bác Viễn Châu.
Lê Phước : Cô có nhớ bài ca đầu tiên mà soạn giả Viễn Châu viết cho cô ?
Nghệ sĩ Ngọc Giàu : Đó là bài Áo tình đắp mộ người yêu lúc tôi mới 13 tuổi.
Lê Phước : Nói gì thì nói, nhưng hễ nhắc tới Ngọc Giàu là người ta nghĩ ngay đến Cô Bảy Cán Vá. Vậy cũng như một món quà đặc biệt dành cho thính giả RFI Việt Ngữ, xin cô ngâm lại hai câu thơ của nhân vật này, một cách ngâm mà “câu đầu ở Đà Lạt câu sau ở Cà Mau” : “Em ơi đừng ngoắt nghoéo ngoằn nghoèo, lấy anh thợ bạc vàng đeo đầy mình”.
Nghệ sĩ Ngọc Giàu : Vậy hả, lấy thợ bạc là có vàng đeo hả. Đeo vàng lá như đeo gông vào cần cổ, gông đeo rồi biết gỡ sao ra ...
Lê Phước : Một lần nữa xin cảm ơn cô đã tham gia chương trình. Xin chúc cô luôn mạnh khỏe để tiếp tục cống hiến cho nghề, và hơn hết là để dẫn dắt thế hệ nghệ sĩ trẻ tiếp tục nghề này.
Trong buổi giao lưu nói trên, xúc động trước tình cảm nồng nhiệt của công chúng, nghệ sĩ Ngọc Giàu đã ngẫu hứng ca bài vọng cổ « Thoại Ba Công Chúa » của soạn giả Viễn Châu. Ở cái tuổi gần 70, Ngọc Giàu đã cố gắng ca hết năm câu của bài vọng cổ này với tiếng đờn kìm của nhạc sĩ Thái An.
Trên sân khấu, khi nghệ sĩ ca, dàn đờn vọng cổ thường có 3 cây gọi là tam tuyệt, hoặc 4 cây gọi là tứ tuyệt, hay năm cây để hợp thành ngũ tuyệt. Thêm vào dàn đờn hùng hậu đó là hệ thống âm thanh hiện đại có độ lọc tiếng cao. Trong điều kiện đó, tiếng hát lời ca người nghệ sĩ được hỗ trợ rất nhiều.
Trở lại trường hợp nói trên của nghệ sĩ Ngọc Giàu và danh cầm Thái An, chỉ một cây đờn kìm và hệ thống âm thanh không đặc dụng cho ca hát, khán giả đã được dịp thưởng thức trọn vẹn tính chân phương của giọng ca Ngọc Giàu, qua đó càng hiểu hơn cái câu : « Gừng càng già càng cay ».
Ở tuổi gần thất thập cổ lai hi, giọng ca Ngọc Giàu không còn khỏe như trước kia, thế nhưng trong bài « Thoại Ba Công Chúa », Ngọc Giàu đã điều hơi một cách thần tình để không phải ráng hơi mà tiếng ca vẫn mùi mẫn với lối sắp chữ điêu luyện và bộ nhịp lão làng.
Tài năng đó đã khiến cho tên tuổi Ngọc Giàu không hề già cỗi với thời gian. Nhà nước Việt Nam cũng vừa vinh danh cô khi phong tặng Ngọc Giàu danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân, danh hiệu cao nhất trong hệ thống các danh hiệu dành cho người nghệ sĩ tại Việt Nam.
_____________

-->Đọc tiếp...

Ông Bầu Xuân và đoàn Dạ Lý Hương

Ngành Mai, thông tín viên RFA

Bìa đĩa cải lương Yêu Người Điên, soạn giả
Thiếu Lĩnh, đoàn cải lương Dạ Lý Hương.
Photo courtesy of trongtam78

Có những người mà trong cuộc đời họ không hề nghĩ đến nghề ca hát, cũng không hề đi coi cải lương, vậy mà về sau họ lại là những người có công lớn đối với cải lương, đóng góp một cách thiết thực cho bộ môn nghệ thuật sân khấu. Do tình thế đưa đẩy họ đứng ra làm bầu gánh cải lương, mà lại là đoàn hát lớn, danh tiếng lẫy lừng, và ông Bầu Xuân là một trong những nhân vật ấy.

Vượt qua khó khăn

Về tiểu sử của Bầu Xuân thì người ta được biết ông là người sinh trưởng ở Bình Trị Đông gần Chợ Lớn, thuở nhỏ học ở trường Phú Lâm, nhà nghèo vừa đi học vừa đội bánh bò đi bán. Rồi thì thời gian sau thân phụ ông kinh doanh dầu ở Chợ Lớn trở nên phát đạt nên đã gởi Bầu Xuân sang Hồng Kông học chữ Anh và chữ Trung Hoa đến hết trình độ trung học. Năm 24 tuổi (1958) Bầu Xuân trở về nước được cha cho theo tàu chở hàng buôn đường Sài Gòn, Nam Vang. Hai năm sau ông trở về Sài Gòn thành lập công ty xuất nhập cảng Nam Hiệp Công Thương ở đường Thái Lập Thành, sau dời về đường Nguyễn Công Trứ. Đồng thời ông cũng là nhà thầu xây dựng và chủ nhân hãng giấy Kiss Me.
Hãng thầu của Bầu Xuân có một nhà kho trên mảnh đất một mẫu ở Tham Lương, ngang hãng dệt Vinatexco. Lúc bấy giờ Bầu Hiếu của đoàn Hoa Thủy Tiên (gia đình vốn quen biết với Bầu Xuân) gặp nguy nan vì đoàn Hoa Thủy Tiên rã gánh tại Bà Quẹo. Bầu Hiếu năn nỉ Bầu Xuân cho anh chị em đoàn hát dọn vào nhà kho ở tạm. Bầu Xuân bằng lòng và còn cung cấp gạo, tiền để nghệ sĩ sống tạm qua ngày.
Mấy tháng sau, soạn giả Bạch Diệp, Minh Nguyên của đoàn gặp Bầu Xuân đề nghị ông bỏ ra số tiền lập lại đoàn hát, để anh chị em nghệ sĩ có dịp hành nghề sinh sống, tốt hơn là cứ nuôi mãi thì biết bao nhiêu tiền cho đủ. Bầu Xuân bằng lòng và bắt đầu làm bầu cải lương từ tháng 6 năm 1962. Trước tiên ông bỏ ra 300 ngàn đồng thành lập đoàn Hoa Mùa Xuân, khai trương vở “Tiếng Chuông Chùa Xá Lợi” của Bạch Diệp Minh Nguyên tại rạp Thuận Hóa, Sóc Trăng. Đoàn lưu diễn lần về Sài Gòn qua Vĩnh Long, Mỹ Tho đều thất bại, hết vốn 300 ngàn đồng. Bầu Xuân làm lại đoàn Hoa Mùa Xuân đợt mới với Tấn Tài, Như Ngọc diễn vở Lòng Mẹ của Thiếu Linh và rồi cũng thất bại luôn lần thứ nhì.
Lúc bấy giờ nơi công ty hãng thầu nhiều người phản ứng yêu cầu Bầu Xuân nghỉ không làm đoàn hát nữa, vì như thế ông mất nhiều thì giờ làm thiệt hại cho hãng thầu; hãy xem hai lần thất bại như là đánh bài thua một canh bạc thế thôi.
Về vấn đề này Bầu Xuân cảm thấy buồn và tự ái. Buồn vì cả đoàn hát anh chị em nghệ sĩ thất nghiệp đang kỳ vọng nơi ông. Tự ái vì ông là người hoạt động thành công nổi tiếng ở thương trường mà không làm thành công được một đoàn hát hay sao? Ông tâm sự với Tư Hiếu, phó giám đốc đoàn như vậy.

Đổi mới

Sau hai lần làm bầu cải lương đã có kinh nghiệm, Bầu Xuân có ý muốn đổi mới sân khấu cải lương nên đã mời nghệ sĩ Năm Châu, Bảy Nhiêu, Ba Vân, Thiếu Linh họp bàn, đi đến quyết định thành lập đoàn Dạ Lý Hương. Bàn cách xóa bỏ lề lối phong kiến lâu đời ở đoàn hát, người nghệ sĩ được tôn trọng đúng mức và không phải khúm núm đối với bầu. Tất cả thành viên đoàn hát đều ký hợp đồng với số tiền tùy theo tên tuổi của nghệ sĩ và sự thỏa thuận của đôi bên. Khi mãn hợp đồng được tặng luôn số tiền, còn bỏ đoàn ngang thì bồi thường đúng số tiền hợp đồng đã ký; bỏ ngang đêm hát phải bồi thường cả xuất hát.

Poster quảng cáo vở cải lương Nửa Đời Hương
Phấn với Nghệ sĩ Hữu Phước và Út Bạch Lan.

Bệnh nghỉ phải có giấy bác sĩ chứng nhận. Tập tuồng đến trễ phải phạt một cứ nước uống cho tất cả anh em. Biểu diễn cương ngoài kịch bản, cợt đùa lố bịch bị khán giả chê nghệ thuật của đoàn thì diễn viên phải đến bồi danh dự thương mại cho bảng hiệu. Về ăn ở thì đoàn hát lo hết cho nghệ sĩ. Mỗi đêm hễ mở màn hát là phát lương đủ chớ không có vấn đề phát phân nửa hoặc một phần tư lương, v.v... Tóm lại Bầu Xuân đã làm cuộc cách mạng sân khấu, và đó cũng là yếu tố đem lại sự thành công cho đoàn Dạ Lý Hương sau này.
Trên cơ sở đó đoàn Dạ Lý Hương của Bầu Xuân được thành lập với số vốn được bỏ ra ban đầu là 3 triệu đồng. Với một doanh nhân thành đạt như ông, số vốn lớn đó vẫn là “chuyện nhỏ”. Đoàn Dạ Lý Hương ra đời năm 1963 là một đại ban vững mạnh. Giám đốc là Bầu Xuân, phó giám đốc đoàn là ông Nguyễn Văn Hiếu, giám đốc nghệ thuật là nghệ sĩ Ba Vân, đài trưởng là đạo diễn Hoàng Việt. Soạn giả thường trực: Thiếu Linh, Hà Triều, Hoa Phượng. Coi như mãi đến lần thứ ba thành lập đoàn hát Bầu Xuân mới thành công và đoàn Dạ Lý Hương trở thành một trong năm đoàn loại A thời bấy giờ.
Năm 1964, Dạ Lý Hương cải tiến có mời thêm những nghệ sĩ về đoàn như Út Trà Ôn, Ngọc Bích, Hoàng Giang, Văn Chung, Bạch Tuyết, Hùng Cường. Sau này còn có Viễn Châu về làm soạn giả thường trực. Đoàn cho ra đời những kịch bản xã hội ăn khách như: Tuyết Tình Ca (ông cò Quận 9), Nỗi Buồn Con Gái, Thảm Kịch Tuổi Xanh, Trường Kịch 20 Năm, Lấy Chồng Xứ Lạ...
Đoàn Dạ Lý Hương oai trùm suốt thời gian gần 5 năm, thì bị cái Tết Mậu Thân, cải lương khủng hoảng, xuống dốc trầm trọng, nhiều đoàn hát rã gánh, đoàn nào còn sống cũng tình trạng ngất ngư, một đêm hát vài ba đêm nghỉ. Dĩ nhiên đoàn Dạ Lý Hương cũng không tránh khỏi tình trạng bấp bênh. Tuy vậy nhờ có vốn nhiều, đoàn cũng sống cầm chừng chớ không cho rã gánh.
Đến tháng 10 – 1974 đoàn Dạ Lý Hương diễn vở hát cuối cùng là “Người Thua Cuộc” của soạn giả Nguyên Thảo tại rạp Quốc Thanh có mặt nữ nghệ sĩ Thanh Nga. Đêm ấy đoàn có 300 khán giả đến xem, Thanh Nga từ chối không lãnh lương. Cô nói vì “khán giả chỉ có 300 người, khán giả ít lắm, nghệ sĩ lãnh lương kỳ quá”... Sau đó đoàn Dạ Lý Hương giải thể sau 12 năm hoạt động.
Sau 30 – 4 – 1975 ông Bầu Xuân thành lập trở lại đoàn Dạ Lý Hương (Tỉnh Sông Bé). Đến năm 1978, Bầu Xuân định dàn dựng vở “Kiều” trên sân khấu của ông và hỏi ý kiến nghệ sĩ Nguyễn Thành Châu. Năm Châu đã khuyên Bầu Xuân không nên dựng diễn vở “Kiều” vì sẽ gặp chuyện không may, ông nêu trường hợp đoàn Bạch Tuyết Hùng Cường diễn “Kiều” rồi liền sau đó đoàn hát này bi rã gánh. Bầu Xuân có vẻ không tin điều này. Sau này khi nghệ sĩ Năm Châu qua đời, giữa năm 1978, Bầu Xuân nhờ đạo diễn Hoàng Sa dựng vở “Kiều” diễn tại Miễu Quốc Công (Vĩnh Long) khán giả đầy rạp suốt một tuần lễ. Đến đêm chót tại đây, Bầu Xuân bị tai nạn phải đi học tập nơi xa suốt thời gian 3 năm 9 tháng.
Kỳ tới tôi sẽ nói tiếp chuyện của Bầu Xuân. Và bây giờ mời quí vị thưởng thức điệu đờn nhạc sĩ Lê Khiêm, Bà Tu, Út Tỵ cùng hoa tấu bài bản Tổ.

-->Đọc tiếp...

Lê Cát Trọng Lý : Người dọn đường cho một thứ âm nhạc dung dị

Đức Bình

Nghe   

Lê Cát Trọng Lý, DR

« Con chim nhỏ bên bờ hồ xanh ». Đó là biệt danh công chúng yêu âm nhạc tặng cho Lê Cát Trọng Lý. Nếu ai muốn tìm sự lộng lẫy của một ngôi sao, một dàn nhạc với cấu trúc âm thanh đồ sộ, một sân khấu tràn trề ánh sáng, hẳn họ sẽ tràn trề thất vọng. Bởi đó là những thứ mà Lý không thể thỏa mãn họ, nhưng Lý là thế, hồn nhiên, mộc mạc cả ngoài đời lẫn trên sân khấu.

Sự xuất hiện của Lê Cát Trọng Lý trong những năm gần đây khiến nhiều người có cảm giác đây là người dọn đường cho một khuynh hướng âm nhạc dung dị độc lập, không ồn ào nhưng gây ấn tượng mạnh, nhằm làm cân bằng lại thị hiếu, làm dịu bớt đi những căng thẳng đang diễn ra tại những cuộc thi âm nhạc đầy bon chen tai tiếng.
Dường như Lý chỉ muốn đưa âm nhạc trở về với bản chất nguyên thủy, như chính từ nơi Lý bước ra, không ồn ào náo nhiệt. Không muốn thay đổi bản ngã, không đem rao, đem bán, mà chỉ xem âm nhạc như cuộc phiêu lưu trải nghiệm thú vị, trên chặng đường định hình bản sắc của chính mình.
… Những ca khúc của Lê Cát Trọng Lý mang nhiều màu sắc triết lý, chiêm nghiệm về cuộc đời, về thân phận con người, về tình yêu, đến nỗi mà không ai nghĩ rằng, chúng lại được viết ra từ một cô gái mới ngoài đôi mươi, gầy gò, bé nhỏ, hồn nhiên…

-->Đọc tiếp...

Christophe, Thiên đường tìm lại nhân 50 năm sự nghiệp

Tuấn Thảo

Nghe       
Đối với hầu hết các ca sĩ Pháp thành danh vào những năm 1960, năm 2013 là thời điểm ăn mừng 50 năm sự nghiệp của họ. Đó là trường hợp của Enrico Macias và Serge Lama, mỗi người đều đã trình làng album ‘‘mới’’. Riêng về các thần tượng nhạc trẻ Pháp thập niên 60, 2013 là năm của các nữ ca sĩ Sheila và France Gall, phía nam có Adamo và Christophe.

Tất cả các gương mặt này đều đã dấn thân vào nghề ca hát vào năm 1963, tức là một năm sau Françoise Hardy và Sylvie Vartan. Trong trường hợp của Christophe, anh thật sự nổi danh vào năm 1965 nhờ tình khúc Aline. Bài hát đã phá kỷ lục số bán với hơn một triệu đĩa đơn chỉ riêng trong mùa hè năm ấy.
Nhưng Aline không phải là đĩa nhựa đầu tay của Christophe. Ca khúc đầu tiên mà anh đã ghi âm là nhạc phẩm Reviens Sophie (tạm dịch là Người yêu ơi, xin trở lại) Bài hát này đã được phát hành cách đây đúng nửa thế kỷ, cùng một năm với ca khúc đầu tay của Adamo (Sans toi ma mie), France Gall (Ne sois pas si bête) và Sheila (Jolie petite Sheila, phiên bản tiếng Pháp của bài Sweet Little Sheila của Tommy Roe).
Khác với các bạn đồng nghiệp, Christophe thú thật là anh không muốn ăn mừng 50 năm sự nghiệp ca hát, khi trả lời phỏng vấn truyền hình nhân ngày chủ nhật 27/01/2013 vừa qua. Chữ ăn mừng ở đây hiểu theo nghĩa thương mại, tức là các hãng đĩa tranh thủ thời cơ nhân sinh nhật năm chẵn để kinh doanh băng đĩa.
Ngược lại, Christophe muốn chia sẻ với khán giả, gặp gỡ giới hâm mộ, đã trung thành với anh từ nhiều thập niên qua. Có lẽ cũng vì thế mà anh sẽ mừng 50 năm sự nghiệp của mình trên sân khấu. Sau hai buổi biểu diễn cuối tháng giêng tại nhà hát Marigny ở Paris, anh sẽ lên đường lưu diễn cho đến cuối tháng ba.
Đợt trình diễn này mang tên là Intime Tour, hiểu theo nghĩa thân mật. Một mình trên sân khấu, Christophe sẽ hát lại những sáng tác ưng ý nhất của mình chứ không phải là những bài hát ăn khách nhất. Ca sĩ Pháp chọn lối hòa âm rất mộc, hát một mình với tiếng đệm của đàn piano, đàn ghi ta hay đàn phím điện tử.
Một cách để làm nổi bật cái tài soạn giai điệu rất lọt tai của anh (melody maker), trước khi có hai hiện tượng Michel Polnareff và Michel Berger trogn làng nhạc Pháp. Nhạc phẩm Adieu Jolie Candy mà Michel berger đã viết vào năm 1968, dưới một bút danh khác, một phần là do ảnh hưởng của tình khúc Aline.
Song song với đợt trình diễn tại Pháp đầu năm 2013, vào giữa tháng ba sắp tới, Christophe sẽ cho ra mắt tập nhạc mang tựa đề Paradis Retrouvé (có nghĩa là Thiên đường tìm lại). Album này tập hợp 13 ca khúc sáng tác trong giai đoạn mười năm từ 1972 đến 1982, nhưng chưa bao giờ được phổ biến trên băng đĩa hay qua các tour biểu diễn.
Đó cũng là giai đoạn hợp tác giữa Christophe với nhạc sĩ Jean Michel Jarre (con trai của Maurice Jarre), đều có hợp đồng ghi âm với hãng đĩa (Francis) Dreyfus. Hai ca khúc tiêu biểu của thời kỳ này là Les Mots Bleus (tạm dịch là Chữ xanh Mắt tình) và Les Paradis Perdus (Thiên đường đánh mất). Do vậy, album phát hành vào tháng ba năm 2013 mới có tựa là Thiên đường tìm lại (Paradis Retrouvé).
Bên cạnh đó, còn có việc tái bản các album trước của Christophe, các tập nhạc này điều chỉnh lại phần hòa âm và được phát hành với hình bìa gốc. Đây là dịp để nghe các bản nhạc phim hay là các bản nhạc demo ghi âm thử cho các ca sĩ khác, mà Christophe đã sáng tác với một bút danh khác hay với tên thật của mình là Daniel Bevilacqua.
Điều đó cho thấy nhiều khía cạnh khác nhau của một tài năng soạn nhạc, trong khi các hãng đĩa nhà khi cho phát hành đĩa đơn chỉ muốn nhấn mạnh trên một khía cạnh duy nhất : Christophe chỉ sáng tác nhạc tình và chuyên hát nhạc tình.
Trong những năm gần đây, Christophe đã chuyển hẳn sang dòng nhạc thử nghiệm, trong đó ca từ, giai điệu không còn nhất thiết là cốt lõi của bản nhạc, mà lại là cái thế giới âm thanh, không gian đầy tiếng động mà nhà sáng tác nỗ lực tìm tòi, gầy dựng.
Ngược dòng thời gian trở về năm 1977, thời mà tập nhạc Le Beau Bizarre của Christophe được giới phê bình xếp vào danh sách những album nhạc rock hay nhất mọi thời đại. Điều đó có nghĩa là Christophe đã hai lần chuyển hướng, nhưng trong tâm trí của công chúng, hình ảnh của anh chỉ được gắn liền với nhạc phẩm Aline.
Khi nghe kỹ lại các bản nhạc của Christophe, ta sẽ thấy là bản nhạc đầu tay của anh mang tựa đề Reviens Sophie, đậm chất blues và rock, mang nhiều ảnh hưởng của Robert Johnson và John Lee Hooker, hai nghệ sĩ nhạc blues mà anh hằng ngưỡng mộ. Nhưng do ca khúc này không thành công, cho nên sau đó các hãng đĩa chỉ tập trung khai thác các tình khúc ướt át lãng mạn của tác giả này. Điều đó phần nào giải thích vì sao ngòi bút của Christophe đã không được đánh giá đúng mức trong vòng nhiều thập niên liền.
Với thời gian năm tháng, Christophe để lại trong lòng người mến mộ hình ảnh của một dandy, một giọng ca đào hoa với phong cách lịch lãm. Ngoài những ca khúc lãng mạn tha thiết như Tay trong tay, Thú đau thương hay Đời là một câu chuyện tình, Christophe ngay từ đầu những năm 1970 đã viết ca khúc như thể đạo diễn dựng phim, những album concept thời đó xen kẻ những đoản khúc với những bài hát dài tới 9 phút.
Người khác có thể chỉ thích mạo hiểm trong trí tưởng tượng, phiêu lưu vào thế giới hình ảnh, còn Christophe chỉ thích làm lãng tử âm thanh, du ca đồng hành, ghi khắc chân dung trong ảo ảnh giấc mộng, vẽ lại dấu vết trong hành trình bất động.

-->Đọc tiếp...

Nhất Đại Tông Sư (The Grangmaster) của đạo diễn -Vương Gia Vệ (DR)

Tuấn Thảo

Nghe    


Mãi đến giữa tháng Tư 2013, bộ phim Nhất Đại Tông Sư (The Grandmaster) mới được cho ra mắt người xem ở Pháp. Còn ở Hoa Kỳ, khán giả có lẽ phải đợi sớm lắm là vào mùa thu mới được dịp xem phim này. Lần công chiếu bộ phim đầu tiên tại châu Âu là nhân đêm khai mạc liên hoan Berlin, khi đạo diễn Vương Gia Vệ được mời làm Chủ tịch ban giám khảo.

Vào tuần tới, trong khuôn khổ của liên hoan phim châu Á tại Deauville, diễn ra từ ngày 6 đến 10 tháng Ba năm 2013, đạo diễn Vương Gia Vệ là một trong những vị khách mời danh dự. Ban tổ chức liên hoan Deauville đã dành cho Vương Gia Vệ hai xuất chiếu phim quan trọng nhất vào những ngày cuối tuần để ông giới thiệu với khán giả bộ phim The Grandmaster.
Cuộn phim Nhất Đại Tông Sư kể lại cuộc đời và sự nghiệp của võ sư Diệp Vấn (do Lương Triều Vỹ thủ vai), người đã giúp cho môn phái Vịnh Xuân nổi tiếng sau này trong làng võ thuật. Một trong những đệ tử chân truyền của ông là ngôi sao Lý Tiểu Long, huyền thoại phim quyền cước võ thuật mà cho tới nay vẫn chưa ai có thể sánh bằng. Vịnh Xuân Quyền gồm ba chiêu thức cơ bản (Than, Bàng, Phục), triển khai thành 108 thế võ. Nhờ vào môn phái này mà võ sư Diệp Vấn lưu danh hậu thế.
Kim Lâu Bắc Quyền thỉnh giáo Nam Truyền
Trong phim, Diệp Vấn được cử làm người đại diện cho các tỉnh phương nam Trung Hoa để thi đấu với võ sư Cung Bảo Sơn, người sáng lập môn phái Bát Quái, lừng danh ở phương bắc theo truyền thống của Lưỡng Quản Quốc Thuật. Trước khi rửa tay gác kiếm và nhường ngôi vị lại cho đại đệ tử Mã Tam, võ sư Cung Bảo Sơn muốn ít nhất một lần dùng Bắc Quyền để thỉnh giáo Nam Truyền.
Màn tỷ thí giữa các anh hùng diễn ra tại Kim Lâu, hóa ra là đấu trí nhiều hơn là đấu võ, qua cái màn hai võ sư bẻ gẫy một chiếc bánh bột. Cung Bảo Sơn khâm phục Diệp Vấn tuổi trẻ mà tài cao, không những giỏi võ mà còn có tư chất, am tường triết lý tinh hoa võ học.
Thế nhưng, Cung Nhị (do Chương Tử Di thủ vai), con gái ruột của võ sư phương bắc không chịu thua. Bất chấp lời khuyên của thân phụ, cô gái trẻ đến tận Kim Lâu để thi đấu với Diệp Vấn. Bên tám lạng người nửa cân, Bát Quái Quyền linh hoạt uyển chuyển, mềm mại cương nhu, dùng Lục Thập Tứ Thủ để hoá giải các thế võ Vịnh Xuân Thính Kiều. Thoạt nhìn thì không bên nào thắng, nhưng thật ra cô gái đã lấn luớt chàng trai. Cũng từ lúc gặp mặt này, mà Cung Nhị ngã lòng yêu Diệp Vấn.
Hai người hẹn gặp lại nhau, người thư qua kẻ thư lại, chữ ân tình chờ đợi hồi âm. Nhưng rốt cuộc, Diệp Vấn sẽ chẳng bao giờ có cơ hội lên tận Phật Sơn ở phương bắc. Giao tranh bùng nổ, xung đột đẫm máu, sau thời kỳ quân đội Nhật hoàng xâm chiếm Trung Hoa, lại đến nội chiến giữa hai phe Tưởng Giới Thạch và Mao Trạch Đông.
Lục Thập Tứ Thủ, Vịnh Xuân Thính Kiều
Hầu hết các nhân sĩ trí thức Trung Hoa thời bấy giờ đều tham gia kháng chiến chống Nhật, tiêu biểu qua nhân vật Nhất Tuyến Thiên (do Trương Chấn thủ vai). Nhưng bên cạnh đó, cũng có những kẻ hợp tác với quân Nhật, điển hình là Mã Tam. Mã Tam là đệ tử của môn phái Bát Quái, sinh lòng phản phúc, sát hại chưởng môn Cung Bảo Sơn. Làm phận con, Cung Nhị buộc phải tròn chữ hiếu, cô thề nguyện sẽ không bao giờ lấy chồng để giữ nguyên họ Cung, và chỉ sống để hạ gục Mã Tam, báo thù cho thân phụ.
Về phía gia đình Diệp Vấn, chiến tranh xung đột làm cho họ Diệp tan gia bại sản, từ chỗ giàu có ba đời rốt cuộc lại đành trắng tay. Dù vậy, Diệp Vấn nhất quyết trung thành với quy tắc con nhà võ, ông đưa vợ con sang Hồng Kông (Hương Cảng) làm lại cuộc đời, sống qua ngày nhờ nghề dạy võ từ đầu những năm 1950 trở đi. Diệp Vấn qua đời vào năm 1972, gần hai thập niên sau cái chết của Cung Nhị.
Bộ phim Nhất Đại Tông Sư có thể nói là dự án đầy tham vọng nhất của Vương Gia Vệ. Đạo diễn Hồng Kông đã mất hơn mười năm trời để hoàn tất một tác phẩm đầy mồ hôi và nước mắt. Theo lời kể của chính đạo diễn, thì ông đã từ lâu có ý tưởng thực hiện một bộ phim về võ sư Diệp Vấn. Vào năm 1996, trong lúc quay bộ phim Happy Together (Hạnh phúc bên nhau – tựa tiếng Hoa là Xuân Quang Xạ Tiết) với hai diễn viên Trương Quốc Vinh và Lương Triều Vỹ, tại thủ đô Achentina, thì ông tình cờ thấy chân dung của Lý Tiểu Long trên các sạp báo. Khi tìm hiểu thêm, Vương Gia Vệ mới biết rằng Lý Tiểu Long là đệ tử chân truyền của võ sư Diệp Vấn.
Sau hơn hai năm đọc sách và tham khảo tư liệu, Vương Gia Vệ bắt đầu giai đoạn tiền kỳ của bộ phim, đến tận những nơi mà ông muốn đặt ống kính, lựa chọn cảnh quay, với tiêu chí hàng đầu là thông qua hình tượng của Diệp Vấn nói lên được phẩm chất mà bất cứ bậc thầy võ thuật nào cũng cần phải có. Trong làng võ, người càng có tiếng tăm lại càng phải tu tâm, tích đức. Thầy giỏi không chỉ là dạy võ, mà còn phải biết rèn luyện nhân cách cho đệ tử nối nghiệp. Về điểm này thì Cung Bảo Sơn, tuy là chưởng môn phái lớn nhưng do không khéo chọn người kế thừa nên mới để xẩy ra hậu họa.
Phim Nhất Đại Tông Sư không đơn thuần là phim võ thuật mà còn luận bàn đến số phận của anh hùng giữa thời binh đao loạn lạc, nói về triết lý cuộc sống của từng nhân vật, họ chân chính với bản thân, họ trung thành với nguyên tắc dù phải trải qua bao khó khăn thời khắc : Cung Nhị không tự dối mình, Diệp Vấn thà chết đói, chẻ dụng cụ tập võ để lấy gỗ sưởi ấm còn hơn là ăn gạo Nhật.
Tác phẩm của Vương Gia Vệ đầy tham vọng vì đan xen ít nhất là bốn tầng lớp khác nhau. Đạo diễn Hồng Kông dùng những câu chuyện cá nhân để nói lên tính phổ quát : thành danh không bằng thành nhân, ông lồng ghép tiểu sử vào đại sự, chuyện nhà với chuyện nước, dựa theo phương châm thời thế tạo anh hùng. Vương Gia Vệ diễn đạt rất thành công vế thứ nhất, nhưng vế thứ nhì lại còn nhiều điều bất cập.
Thời kháng chiến chống Nhật chỉ được nói thoáng qua, với những cảnh phim như Diệp Vấn bồng con bên khung cửa sổ, bên ngoài vang ầm tiếng bom đạn. Nhân vật Mã Tam trắc trở phản phúc, nối giáo cho giặc khi thông đồng với quân đội Nhật Bản. Còn nhân vật Nhất Tuyến Thiên thì lại tham gia kháng chiến bằng cách ám sát các sĩ quan Nhật. Nhưng trong cả hai trường hợp hung tinh và anh hùng sinh từ thời cuộc chỉ ở dạng gợi ý, cho nên hạn chế rất nhiều cái bối cảnh lịch sử thời Trung Hoa Dân Quốc.
Nhất ước ký đỉnh, Vạn sơn vô trở
Đan xen vào đó, còn có mối tình giữa Cung Nhị và Diệp Vấn, cộng thêm câu chuyện báo thù cha. Ở cuối phim, Cung Nhị bị trọng thương sau khi đánh gục Mã Tam ở bến nhà ga, vì muốn trả thù cho thân phụ mà phải hy sinh hạnh phúc cá nhân. Mối tình giữa Cung Nhị và Diệp Vấn là chuyện tình đơn phương. Yêu trong lòng nhưng không bao giờ thổ lộ nói ra, đến khi nói ra thì đã quá muộn. Tình cảm mà Diệp Vấn dành cho Cung Nhị dường như chỉ dừng lại ở sự quý mến.
Nhất ước ký đỉnh, Vạn sơn vô trở. Một khi đã thề ước thì ngàn ngọn núi cũng không thể cản đường. Diệp Vấn hứa gặp lại Cung Nhị nhưng rốt cuộc lại không đến. Có lẽ vì vậy cho nên khi gặp mặt nhau lần cuối ở Đại Nam, Cung Nhị đem trả lại một chiếc nút áo mà Diệp Vấn đã từng tặng cho cô làm kỷ vật. Câu chuyện tình giữa Cung Nhị và Diệp Vấn làm cho ta liên tưởng đến mối tình đơn phương giữa Dương Tử Quỳnh và Châu Nhuận Phát trong bộ phim Ngọa Hổ Tàng Long, nhưng lối quay của Vương Gia Vệ không làm cho người xem cảm động đến bật khóc như cách thể hiện của đạo diễn Lý An.
Về ngôn ngữ hình ảnh, có thể nói là đạo diễn Vương Gia Vệ thuộc vào hàng bậc thầy. Màu sắc tuyệt đẹp, định sáng kỹ lưỡng, cận ảnh hoàn hảo, toàn cảnh trau chuốt. Vương Gia Vệ dùng nhiều thủ pháp quay gần và quay chậm để làm nổi bật các thế võ do Viên Hòa Bình (Yuen Woo Ping) chỉ đạo.
Các thế võ ở đây rất quan trọng vì mỗi động tác thể hiện cho nguồn gốc và ý nghĩa từng môn phái võ học Trung Hoa : Ngoài Vịnh Xuân và Bát Quái, còn có các môn phái khác như Hình Ý, Thông Bối, Bảo Chùy, Yên Thanh, Bát Cực … Trong những đoạn này, Vương Gia Vệ dùng thủ pháp tỉnh lược để thu gọn rút ngắn các thế võ, tránh lặp đi lặp lại mà vẫn nói lên được tinh hoa võ học.
Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất của Vương Gia Vệ là sự hạn chế về mặt thời gian. Phim Nhất Đại Tông Sư gồm đến ba tuyến truyện, dựa theo ba nhân vật Diệp Vấn, Cung Nhị và Nhất Tuyến Thiên. Phim không tuân theo trình tự thời gian nhất định mà lại có nhiều đoạn flashback, ngược dòng ký ức, cho nên có nhiều chỗ hơi khó hiểu. Trong nửa phần đầu, phim có nhịp điệu lôi cuốn, nhưng trong nửa phần sau, tức là đến khi nhân vật Nhất Tuyến Thiên xuất hiện, nhịp phim lại trở nên khập khà khập khiễng.
Cung Nhị và Nhất Tuyến Thiên tình cờ gặp nhau trong chuyến xe lửa. Nhất Tuyến Thiên bị truy lùng sau khi ám sát sĩ quan Nhật, nhờ sự che chở của Cung Nhị mà anh không bị lộ tẩy. Nhưng sau đó, họ chẳng bao giờ gặp lại nhau, tình huống và bối cảnh do chỉ nói thoáng qua cho nên có vẻ khiên cưỡng : một cách hơi gượng ép, đạo diễn Vương Gia Vệ đã không đạt khi gắn chiếc toa cuối cùng vào đầu tàu xe lửa.
Tham vọng sâu rộng lỡ nhịp mênh mông
Dù có tài quay phim cách mấy, nhưng Vương Gia Vệ vẫn bị hạn chế bởi thời lượng tác phẩm. Dự án Nhất Đại Tông Sư đầy tham vọng, đòi hỏi hơn 10 năm đầu tư công sức, trong đó có gần bốn năm dành cho việc quay phim và làm phân hậu kỳ. Vương Gia Vệ chẳng những tham vọng mà còn tham lam. Thời lượng hình ảnh thu vào ống kính rất cao, cho nên đến khi dựng phim ông buộc phải cắt bỏ nhiều đoạn.
Từ bốn tiếng đồng hồ trong phần dựng phim ban đầu ông rút ngắn lại chỉ còn khoảng hơn hai tiếng. Phiên bản Anh Mỹ sắp được cho ra mắt, lại càng ngắn hơn khoảng 10 phút nữa so với phiên bản công chiếu ở Hoa Lục, hồi trung tuần tháng Giêng năm 2013.
Trước những ràng buộc về thời lượng, khiến ông phải cắt xén nhiều đoạn phim, thủ pháp tỉnh lược của Vương Gia Vệ có nhiều chỗ bị phản tác dụng, trở nên hơi khó hiểu. Tinh hoa của thế giới võ thuật theo cách nhìn của nhà đạo diễn Hồng Kông là một biển hồ mênh mông sâu rộng, nơi mà mỗi nhân vật là một châu lục hẳn hoi.
Võ nghệ dù có cao cũng không cao thấu trời, tư chất có thâm sâu cũng không sâu hơn đất : nếu như Vương Gia Vệ đã tạo được bề sâu và bề dày cho các nhân vật, thì ngược lại đạo diễn này như thể bơi lạc vào trong bể lớn, ông không bắt được nhịp cầu nối liền các châu lục để hội tụ tất cả các nhân vật chính thành một khối liền kết với nhau.
Chính cũng vì những điểm bất cập đó, mà đạo diễn Vương Gia Vệ không đáp ứng được hết tất cả các tham vọng bản thân, chưa thoả mãn đầy đủ sự trông chờ của người xem, dù là dễ tính. Nhất Đại Tông Sư là một tác phẩm khá, công phu nhưng chưa phải là tuyệt đỉnh thượng thừa, chiêu thức cao tay nhưng chưa đến mức độc nhất vô nhị.

-->Đọc tiếp...

Út Bạch Lan - Hà Bửu Tân bất tử với "Xuân đất khách"

Tuấn Thảo

Nghe    

Dù mê hay không mê tài tử cải lương, thì người Việt xa quê vẫn ấm lòng khi được nghe mấy câu vọng cổ. Cứ vào dịp Tết nguyên đán, thì nhu cầu được sưởi ấm bằng điệu vọng cổ du dương của bà con lại trỗi dậy. Trong cái không khí ngày Tết ấy, bài được thích nhất có lẽ là bài “Xuân Đất Khách”, một bài ca hoài niệm cố hương, không ướt át bi lụy mà đủ đưa con tim người nghe vào trời thương biển nhớ.

Ngoài nghiệp cầm viết, ông còn đeo mang cái nghiệp cầm đàn. Nếu trong nghề soạn giả ông được tôn xưng là “Vua”, thì trong nghề đàn, dân mê cổ nhạc ai mà không biết đến danh cầm Bảy Bá với tuyệt cú đàn tranh độc nhất vô nhị, ngón đàn đã đưa ông vào danh sách “Tam hùng” trong làng đàn cổ nhạc cùng với hai danh cầm Văn Vĩ và Năm Cơ.

Tản mạn về tác giả bài Xuân đất khách
Tay đàn thật ra là một thế mạnh đưa Viễn Châu đến sự thành công trong soạn lời vọng cổ, bởi vì một trong những con ách chủ bài giúp những bài vọng cổ của ông được đông đảo giới mộ điệu yêu mến, đó chính là sự đơn giản trong lời ca và sự “vào khuôn” trong cách đặt câu sắp chữ. Lời văn trong bài vọng cổ của Viễn Châu thường nằm gọn trong khuôn, với cách bố trí âm bằng trắc rất phù hợp tạo sự dễ dàng cho người ca, giúp người ca có thể tựa vào đó để nhảy múa trên dây đàn.
Không chỉ có thế, Viễn Châu còn là bậc thầy “đo ni đóng giày” bởi ông tùy theo giọng ca và cách ca của từng nghệ sĩ mà đặt lời văn phù hợp, giúp cho người ca có thể phát huy được thế mạnh của mình để chinh phục khán giả. Bởi vậy mà, hễ bài ca ông soạn riêng cho một nghệ sĩ ca, thì nghệ sĩ khác dù cũng thuộc hàng cây đa cây đề, cũng không thể hiện được bài đó hay bằng người mà bài ca của Viễn Châu nhắm đến.
Bài ca theo kiểu đo ni đóng giày của Viễn Châu đã đưa không biết bao nhiêu nghệ sĩ trở nên nổi tiếng. Điểm lại những nghệ sĩ bậc nhất của thế hệ vàng, thử hỏi có mấy ai “thoát khỏi tay” của Viễn Châu: Út Trà Ôn-Tình Anh Bán Chiếu, Út Bạch Lan-Lan và Điệp, Diệu Hiền-Tần Quỳnh Khóc Bạn, Lệ Thủy-Cô gái bán sầu riêng, Mỹ Châu-Hòn Vọng Phu, Minh Cảnh-Tu là cội phúc, Thanh Sang-Người đánh đàn trên Bắc Mỹ Thuận, Minh Vương-Lòng dạ đàn bà ….
Vừa rồi, các nghệ sĩ từng được bài ca Viễn Châu chấp cánh đã cùng nhau tổ chức một đêm cổ nhạc tại quê hương Trà Vinh của ông. Trên sân khấu bé nhỏ ngoài trời đêm ấy đã xuất hiện hầu như tất cả những nghệ sĩ bậc nhất của thế hệ vàng và những nghệ sĩ hàng đầu trong các thế hệ kế cận.
Có người hỏi vui : Mời một lần mà nhiều nghệ sĩ gạo cội như thế thì chắc phải bán ba cái chung cư mới đủ trả tiền thù lao ? Thế nhưng, tất cả những nghệ sĩ này đều tình nguyện tham gia hát không nhận thù lao, bởi vì họ hát cho chính người thầy thân yêu của họ. Chỉ nói cái công Viễn Châu chấp cánh cho những nghệ sĩ này thôi thì cải lương biết lấy gì đền ơn ông cho vừa, cho đủ !

Xuân đất khách, một tuyệt phẩm của Viễn Châu
Nếu phải xếp hạng trong gia tài hơn 2000 bài vọng cổ của Viễn Châu, thì Xuân đất khách quả thật phải được lọt vào « tốp ten ». Còn nếu nói về những bài vọng cổ viết về tâm sự người xa xứ, thì Xuân đất khách của Viễn Châu phải được xếp số 1, về tính văn học và tính súc tích của lời ca, về sức hấp dẫn đối với người nghe và về sức sống của nó trong thời đại.
Chúng ta biết rằng một trong những nét đặc trưng trong phong cách Viễn Châu đó là ca từ của ông rất vô khuôn và rất dễ nhớ. Bài Xuân đất khách đã thể hiện được nét đặc trưng này. Chính cũng vì thế mà những người dạy và người học ca vọng cổ thường chọn sử dụng bài của ông. Xuân đất khách cũng vậy, đây là một bài hát có ca từ đẹp mà lại còn dễ cho người ca trong cách sắp chữ, nên người ca và người nghe đều có thể thể hiện và theo dõi dễ dàng.
Ở đây có một điểm đáng chú ý, đó là : Vọng cổ là tự sự, tức một bài vọng cổ phải có cốt truyện rõ ràng, người nghệ sĩ thể hiện bài ca tức là đang kể lại cho người nghe một câu chuyện gì đó, bởi vậy mà người ca cũng dễ nhớ và người nghe cũng dễ theo dõi, không bị lan man.
Bài Xuân đất khách dù có chủ đề rõ ràng là thể hiện nỗi nhớ quê hương, nhưng nó lại không hề theo trình tự của một câu chuyện cụ thể, tức không có thứ tự tình tiết câu chuyện, mà chỉ là sự thố lộ tâm tình của người nhớ quê hương, tức là người ca khó mà dựa vào một lô gích gì đó để nhớ bài ca, còn người nghe thì cũng không thể bám vào thứ tự các tình tiết cốt truyện để theo dõi. Thế mà lạ thay, Xuân đất khách lại có lời văn rất dễ nhớ, người ca rất dễ thuộc, người nghe rất dễ theo dõi ! Đó chính là cái thần tình của Viễn Châu.
Cũng đúng thôi, vì ông không dựa vào cái lô gích kể chuyện chung chung mà là vào “lô gích” tình cảm, mà « lô gích » tình cảm thì lại không có lô gích. Nói cách khác Viễn Châu đã đứng trong cái tình cảm chung nhất của người Việt xa quê để viết Xuân đất khách bằng việc gợi lên những sự vật mà khi còn sống ở quê hương thì người ta thường thấy nó bình thường, còn khi xa xứ thì bỗng nhiên thấy nhớ thương da diết, như hình ảnh của những dưa hấu Gò Công, bưởi Biên Hòa, rượu bà Điểm, cành mai nở ngày Tết …
Một bí quyết cho sự thành công của Viễn Châu như ông đã thú nhận, đó là khi viết mỗi bài hát ông đều cố gắng hóa thân thành nhân vật trong bài hát đó. Và như vậy thì Viễn Châu đã hóa thân thật sự thành công trong bài Xuân đất khách ! Một bí quyết mà theo ông thì « chả có gì là bí quyết », nhưng không phải soạn giả nào làm cũng được.
Xuân đất khách là một bài vọng cổ rất ăn khách, nhất là đối với nghệ sĩ lưu diễn ở nước ngoài mỗi dịp tết Nguyên Đán. Nội dung bài ca này không quá bi ai mà chỉ là nỗi lòng nhớ quê hương da diết, lời văn bài ca gợi nhớ đến những điều gần gũi thân thương nơi quê cha đất tổ, lại không có mang yếu tố tôn giáo hay chính trị, bởi vậy ai nghe cũng được, nghe xong rồi thích, thích xong rồi nhớ, nhớ xong rồi lại tự ca trong lòng mỗi lúc xuân về.
Ca không phải để làm cho ngày xuân trở nên buồn bã, mà là để nhớ đến những gì thân thương mộc mạc nơi chôn nhau cắt rốn, để lắng đọng tâm tư sau một năm bôn ba làm lụng, để tạm gát lại mọi bồn bề của của sống mà nhớ về cội nguồn gốc rễ, bởi: “Cây có gốc mới nở cành xanh cội, nước có nguồn mới bể rộng sông sâu”.

Sầu nữ Út Bạch Lan “sầu” cùng Xuân đất khách
Út Bạch Lan được xem là người thể hiện thành công nhất bài Xuân đất khách. Út Bạch Lan được mệnh danh là “Nữ vương sầu nữ”, và đến giờ này chưa ai thay thế cái vương hiệu đó của cô. Vào những thập niên thập niên 1950-1960, Út Bạch Lan và Thanh Hương hợp cùng với đàn anh Út Trà Ôn đã trở thành những giọng ca vàng ăn khách nhất trên đĩa hát. Út Bạch Lan là người có số lượng vai diễn và bài ca đóng cặp với Út Trà Ôn trên các hãng đĩa nhiều nhất của thế kỷ trước.
Còn nếu như phải bầu chọn cho những cặp đào kép thành công nhất, thì có lẽ xếp hàng đầu không thể nào thiếu được cặp đào kép Út Trà Ôn-Út Bạch Lan. Chưa hết, Út Bạch Lan được xem là người đã cùng với Út Trà Ôn mở đường đưa bản vọng cổ nhịp 32 lên tới đỉnh cao trong hệ thống bài bản cải lương.
Bàn về chất giọng, ta thấy Út Bạch Lan có chất giọng kim pha thổ (kim nhiều thổ ít) nên giọng trong trẻo, lảnh lót có pha chút trầm buồn. Cô đã biết khai thác triệt để thế mạnh này để đạt đến danh hiệu “Nữ vương sầu nữ”. Thế nhưng, chỉ có giọng ca thôi còn chưa đủ để đạt đến vương hiệu đó, bởi ngoài giọng ca thiên phú thì kỹ thuật ca của Út Bạch Lan cũng thuộc hàng thượng thừa.
Bộ nhịp của cô thì khỏi chê. Cách hành văn sắp chữ của cô rất điêu luyện. Cô ca luyến láy một cách thần tình : luyến láy đúng nơi đúng chỗ và vừa đủ, không bị thô, luyến láy theo kiểu « đứt dây đờn ». Cách điều hơi của Út Bạch Lan cũng đáng nể : Nghe Út Bạch Lan ca, ta không thấy cô phải ráng hơi, cô ca như nói, ca rất tự nhiên. Đặc biệt Út Bạch Lan có cách nhấn dấu sắc lửng rất hay, vút lên rồi nhẹ nhàng rơi rơi một các lả lướt.
Tuy nhiên nét đặc trưng nhất của Út Bạch Lan mà đến giờ này chưa thấy có ai ca giống và ca hay như vậy, đó là cách cô xuống xề ở câu 5 và câu 6 rất thấp, rất trầm, cô phát huy hết chất đồng trong giọng ca của mình và cô đã tạo ra cách xuống xề hay đến mức mà người nghe chữ cô xuống xề như hòa tan vào tiếng đàn, như biến mất trong chữ xề của cung đàn, nói chung là nghe là biết ngay đó là cách xuống xề thần sầu của Út Bạch Lan.
Những năm gần đây, Út Bạch Lan có nhận một đệ tử chân truyền đó là nghệ sĩ Phương Hồng Thủy. Và đến hiện tại, có thể nói lối ca của Phương Hồng Thủy đã bị ảnh hưởng rất nhiều từ thầy mình, nhất là lối xuống xề nói trên.
Nói về bài Xuân đất khách, thì những cái gì đặt trưng nhất trong giọng ca Út Bạch Lan đã được cô gói gọn trong bài ca này: độ sầu đến « quỷ khốc thần sầu », độ mùi đến mùi mẫn, lối ca điêu luyện, cách hành văn sắp chữ độc đáo, lối xuống xề tuyệt cú mèo. Có thể nói rằng, nghe Út Bạch Lan ca Xuân đất khách, người xa quê không thể nào cầm được nước mắt mà chỉ muốn mọc ngay đôi cánh để bay về với quê hương, còn người trong nước mà nghe cô hát bài này thì ắt hẳn bắt đầu lo sợ cái cảnh làm thân xa xứ.
Xuân đất khách là một bài hát hay, nên có rất nhiều nữ nghệ sĩ bậc nhất của thế hệ vàng thể hiện, nhưng để đạt được độ mùi như Út Bạch Lan thì quả thật là chưa có ai. Bài Xuân đất khách, có thể nói rằng, đó là một trong những minh chứng cho ‘‘sự trị vì” của Út Bạch Lan trong vương quốc “Sầu nữ” của sân khấu cải lương. Hà Bửu Tân, tên tuổi bất tử cùng Xuân đất khách.
Nhìn sang phía nam nghệ sĩ, ta thấy cũng có không ít người thể hiện bài Xuân đất khách. Thế nhưng, công tâm mà nói thì đến giờ phút này, người thể hiện thành công nhất có lẽ là cố nghệ sĩ Hà Bửu Tân. Đây là một nghệ sĩ khá đặt biệt của sân khấu cải lương, đặc biệt không chỉ vì tài ca vọng cổ mà còn vì số phận “tài hoa yểu mệnh” của anh.
Khán giả ngày nay ít ai còn nhớ đến Hà Bửu Tân bởi anh đã giả biệt thế gian vào những năm 1970, ở cái tuổi ngoài hai mươi, vào lúc mà giọng ca và tài năng của anh đang hồi sung mãn nhất. Làn hơi của Hà Bửu Tân có nội lực rất mạnh, đài từ rõ ràng, ca đúng với chuẩn mực «tròn vành rõ chữ ». Anh ca không lạng bẻ mà ca rất tự nhiên, rất nhẹ nhàng, khiến người nghe không cảm thấy anh ráng hơi bởi thế cũng cảm thấy nhẹ nhàng.
Đặc biệt hơn hết là cách nhã chữ rất riêng của anh, một cách nhã chữ nói chung là « rất Hà Bửu Tân”. Nếu bên nữ nghệ sĩ, Nữ hoàng sân khấu Thanh Nga được xem là người có lối nhã chữ sang trọng, thì bên phía nam nghệ sĩ ta thấy có Hà Bửu Tân. Làn giọng của anh cũng rất sang trọng diễm tình. Vì thế, có thể nói, Hà Bửu Tân là nam nghệ sĩ cải lương có giọng ca và lối ca sang trọng và diễm tình “xưa nay hiếm”.
Nói về kỹ thuật ca, Hà Bửu Tân được dân trong nghề cho là có bộ nhịp rất vững. Bởi thế anh mặc sức tung hoành trong bài ca với một sự điêu luyện thượng thừa. Ở tuổi của Hà Bửu Tân mà có được bộ nhịp thượng thừa như vậy thì cũng quả thật là “Xưa nay hiếm”. Đặc biệt là lối sắp chữ của anh, anh sắp chữ trong lòng câu, và xuống song lang « như để », nghe mà sướng lỗ tai.
Nhịp nhàng điêu luyện, đài từ rõ ràng, giọng ca diễm tình và sang trọng… tất cả đã tạo cho sân khấu cải lương một Hà Bửu Tân có một không hai, một Hà Bửu Tân mà người nghe chỉ nghe một lần cũng đã thấy như là « đã mê tự lâu rồi », một giọng ca và một lối ca mang đến cho người nghe cảm giác nhẹ nhàng, êm dịu, cho người nghe được thưởng thức nghệ thuật nhảy múa trên dây đàn của người nghệ sĩ.
Nói về độ mùi, giọng ca Hà Bửu Tân có độ thẩm thấu cao, thể hiện chất mùi của bài hát rất tuyệt, khiến người nghe bị buồn lây hồi nào mà không biết. Tuy nhiên, giọng ca Hà Bửu Tân đầy nam tính và đầy nội lực, trầm buồn nhưng không tạo cảm giác bi lụy. Đó là một lợi thế để anh tạo dấu ấn riêng trong bài Xuân đất khách. Nếu như nghe Út Bạch Lan ca Xuân đất khách mà người nghe phải sa nước mắt và muốn mọc ngay đôi cánh để bay về với quê hương, thì khi nghe Hà Bửu Tân ca bài này ta sẽ cảm thấy có một nỗi buồn man mác đang len lỏi vào tâm trí, nó không đến độ khiến cho nước mắt phải sa, nhưng đủ để nỗi buồn kia thấm khắp cùng thân thể, giúp tâm trí mọc thêm đôi cánh để bay vào thế giới suy tư và hồi tưởng. Đó là dấu ấn “vô tiền khoán hậu” của Hà Bửu Tân trong bài Xuân đất khách.
Nói đến những điều « xưa nay hiếm » trên, ta lại càng thêm nuối tiếc vô cùng cho sân khấu cải lương Nam bộ, bởi vì sự ra đi của Hà Bửu Tân thật sự là một mất mát vô cùng to lớn cho sân khấu cải lương, và nhất là cho bài vọng cổ. Hà Bửu Tân mất sớm, nên hiện tại người ta cũng chỉ có thể nghe được giọng ca của anh trong trong vài đĩa cải lương, và hai bài vọng cổ là Xuân đất khách và Hạng Võ Sở Bá Vương, cả hai bài này đều do soạn giả Viễn Châu sáng tác. Tuy số lượng còn sót lại chỉ vỏn vẹn có hai bài vọng cổ như vậy, nhưng bấy nhiêu thôi cũng đủ để Hà Bửu Tân khẳng định được tài năng ca vọng cổ của mình. Đặc biệt là trong bài Xuân đất khách, Hà Bửu Tân đã thể hiện được cái tầm thượng thừa trong ca vọng cổ.
Thời gian thắm thoát trôi qua, cái tên Hà Bửu Tân đã dần phai nhạt trong làng sân khấu cải lương, thế hệ trẻ mê cải lương ngày nay có lẽ cũng chẳng có nhiều người biết đến anh. Thế nhưng, nếu nhắc đến bài Xuân đất khách của soạn giả Viễn Châu, thì không thể không nhắc đến Hà Bửu Tân bên cánh nam nghệ sĩ, và Út Bạch Lan bên cánh nữ nghệ sĩ. Nói cách khác, Út bạch Lan-Hà Bửu Tân đã trở nên bất tử cùng với bài Xuân đất khách của soạn giả Viễn Châu.
Khi Hà Bửu Tân chập những đi hát hồi đầu những năm 1970, thì Út Bạch Lan khi ấy đã tiếng tăm lừng lẫy. Thế nhưng, giữa bậc tiền bối Út Bạch Lan và người hậu bối Hà Bửu Tân đã cùng để đời với bài Xuân đất khách. Vì sao thế ? Câu trả lời có thể là : cả hai có những nét chung đưa đến sự thành công trong nghệ thuật ca vọng cổ. Những nét chung đó chính là : cả hai đều có giọng ca thiên phú rất mượt mà, cả hai đều là bậc thầy trong cách sắp chữ trong lòng bản, cả hai đều có nhịp nhàng điêu luyện, và đặc biệt là cả hai có một lối ca “hoa lá cành” trong cái chuẩn mực “chân phương hoa lá” của bài vọng cổ.
Nói cách khác, Út Bạch Lan và Hà Bửu Tân đều ca lã lướt, lối luyến láy thần sầu, thế nhưng, họ lả lướt mà không quá điệu đà, luyến láy mà không quá trớn, tức là luyến láy vừa đủ để thể hiện bài ca chứ không phải để khoe giọng, để khoe tài năng hay để khẳng định đẳng cấp. Bên cạnh đó, Út Bạch Lan và Hà Bửu Tân lại ca rất “chân phương”, tức là ca như nói, có sao ca vậy, không bao giờ tạo ra cảm giác bị ráng hơi, hoặc chẳng khi nào cố tình lên gân khoe giọng.
Với tất cả những điều trên, ta có thể khẳng định rằng, “chân phương hoa lá” vẫn là « cái chuẩn rất chuẩn » của bài vọng cổ. Nói « chân phương hoa lá » chỉ có hai vế bốn từ, nhưng để thể hiện được một trong hai vế bốn từ đó cho đúng, cho đủ, thì quả là không phải chuyện dễ dàng. Và Út Bạch Lan và Hà Bửu Tân đã thể hiện được tất cả những điều « không phải chuyện dễ dàng » đó trong bài Xuân đất khách.

-->Đọc tiếp...